కుమిత్రనిన్దా
శ్లోకం 1
శ్లోకం:
పరోక్షే కార్యహన్తారం ప్రత్యక్షే ప్రియవాదినమ్ ।వర్జయేత్తాదృశం మిత్రం విషకుమ్భం పయోముఖమ్ ॥ 1 ॥
తాత్పర్యం:
ఎదురుగా ఉన్నప్పుడు చాలా ప్రియంగా, మధురంగా మాట్లాడి, వెనుక మాత్రం మన పనులను చెడగొట్టే మిత్రుడిని విడిచిపెట్టాలి. పైకి పాలు నింపినట్లు కనిపించినప్పటికీ, లోపల విషం నిండి ఉన్న కుండ ఎలాంటిదో, అలాంటి స్నేహితుడు కూడా అలాంటివాడే.
శ్లోకం 2
శ్లోకం:
రహస్యభేదో యాచ్ఞా చ నైష్ఠుర్యం చలచిత్తతా ।క్రోధో నిఃసత్యతా ద్యూతమేతన్మిత్రస్య దూషణమ్ ॥ 2 ॥
తాత్పర్యం:
రహస్యాలను బయటపెట్టడం, అతిగా యాచించడం (అడుగుతూ ఉండడం), కఠినంగా ప్రవర్తించడం, చంచలమైన మనస్తత్వం కలిగి ఉండడం, కోపం, అసత్యం ఆడడం మరియు జూదం ఆడడం అనేవి మిత్రునికి ఉండకూడని చెడు లక్షణాలు (దోషాలు).
ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు:
- రహస్యభేదో = రహస్యాలను బయటపెట్టడం
- యాచ్ఞా = ప్రార్థన / అడగడం
సంసారః
శ్లోకం 1
శ్లోకం:
సంసార తవ నిఃసార పదవీ న దవీయసీ ।అన్తరా దుస్తరా న స్యుర్యది రే మదిరేక్షణాః ॥ 1 ॥
తాత్పర్యం:
ఓ సంసారమా! నీవు సారహీనమైనదానివి (అస్థిరమైనదానివి), నీ మార్గం కూడా ఎక్కువ దూరంలో ఏమీ లేదు (సులభంగా దాటదగినదే). అయితే మధ్యలో ఈ మత్తెక్కించే కళ్ళు కల స్త్రీలు (మదపుటేనుగుల వంటి చూపులు గలవారు లేదా మోహాన్ని కలిగించే మాయా రూపాలు) అనే అడ్డుగోడలు దాటరానివిగా లేకపోతే, నీ ప్రయాణం చాలా సులభంగా సాగిపోయేది.
కొన్ని పదాలకు అర్థాలు:
- పదవీ = మార్గం
- దవీయసీ = అతి దూరమైనది
- అన్తరా = మధ్యలో
శ్లోకం 2
శ్లోకం:
సంసారవిషవృక్షస్య ద్వే ఫలే హ్యమృతోపమే ।కావ్యామృతరసాస్వాద ఆలాపః సజ్జనైః సహ ॥ 2 ॥
తాత్పర్యం:
ఈ సంసారమనే విషవృక్షానికి అమృతంతో సమానమైన మధురమైన రెండు ఫలాలు (పండ్లు) మాత్రమే ఉన్నాయి. అవేమిటంటే - 1. కావ్యామృత రసాన్ని ఆస్వాదించడం, 2. సజ్జనులతో (మంచివారితో) స్నేహంగా మాట్లాడడం.
శ్లోకం 3
శ్లోకం:
దుఃఖాఙ్గారకతీవ్రః సంసారోఽయం మహానసో గహనః ।ఇహ విషయామృతలాలస మానసమార్జార మా నిపత ॥ 3 ॥
తాత్పర్యం:
ఓ మనసనే మార్జాలామా (పిల్లీ)! దుఃఖమనే నిప్పుల కొలిమివలె, తీవ్రమైన మంటలతో కూడిన ఈ సంసారమనే మహా వంటగది ఎంతో భయంకరమైనది. ఇక్కడ లభించే విషయ సుఖాలనే అమృతానికి ఆశపడి, ఈ ప్రమాదకరమైన ప్రదేశంలో పడిపోకుమా!
శ్లోకం 4
శ్లోకం:
అయమవిచారితచారుతయా సంసారో భాతి రమణీయః ।అత్ర పునః పరమార్థదృశా న కిమపి సారమణీయమ్ ॥ 4 ॥
తాత్పర్యం:
ఈ సంసారం ఎలాంటిదంటే, లోతుగా ఆలోచించకుండా పైపైన చూసేవారికి చాలా అందంగా, రమణీయంగా కనిపిస్తుంది. కానీ, పరమార్థ దృష్టితో (సత్యమేమిటో పరిశీలించి) చూస్తే, ఇందులో సారం గానీ, శాశ్వతమైన ఆనందం గానీ ఏమాత్రం లేదు.
శ్లోకం 5
శ్లోకం:
క్వచిద్విద్వద్గోష్ఠీ క్వచిదపి సురామత్తకలహః క్వచిద్వీణావాదః క్వచిదపి చ హాహేతి రుదితమ్ ।క్వచిద్రమ్యా రామా క్వచిదపి జరాజర్జరతనుర్న జానే సంసారః కిమమృతమయః కిం విషమయః ॥ 5 ॥
తాత్పర్యం:
ఈ సంసారంలో ఒకచోట విద్వాంసుల సభలు (జ్ఞాన గోష్ఠులు) జరుగుతుంటే, మరోచోట తాగుబోతుల కలహాలు జరుగుతుంటాయి. ఒకచోట వీణాగానం వినిపిస్తే, మరోచోట 'హాహా' అంటూ ఏడ్చే రోదనలు వినిపిస్తాయి. ఒకచోట అందమైన స్త్రీలు కనిపిస్తే, మరోచోట ముసలితనంతో వడలిపోయిన శరీరాలు కనిపిస్తాయి. ఈ సంసారం అమృతమయమైనదా లేక విషమయమైనదా అనేది నాకైతే అసలు అర్థం కావడం లేదు.
శ్లోకం 6
శ్లోకం:
కృచ్ఛ్రేణామేధ్యమధ్యే నియమితతనుభిః స్థీయతే గర్భగర్తే కాన్తావిశ్లేష-దుఃఖవ్యతికరవిషమే యౌవనే విప్రయోగః ।నారీణామప్యవజ్ఞా విలసతి నియతం వృద్ధభావోఽప్యసాధుః సంసారే రే మనుష్యా బదత యది సుఖం స్తోకమప్యస్తి కించిత్ ॥ 6 ॥
తాత్పర్యం:
మాతా గర్భమనే మాలిన్యంలో నానా ఇబ్బందులతో శరీరం బిగుసుకుపోయి నవమాసాలు పడరాని కష్టాలు పడతాము. యౌవనంలో భార్యాభర్తల వియోగమనే దుఃఖం బాధిస్తుంది. ముసలితనంలో ఇతరుల చేత అవమానాలు ఎదురవుతాయి. ఓ మనుషులారా, ఆలోచించి చెప్పండి—ఈ సంసారంలో అసలు కొంచెమైనా నిజమైన సుఖం అనేది ఉన్నదా? (లేనే లేదు).
గృహస్థాశ్రమప్రశంస
శ్లోకం 1
శ్లోకం:
న్యాయార్జితధనస్తత్త్వజ్ఞాననిష్ఠోఽతిథిప్రియః ।శాస్త్రవిత్సత్యవాదీ చ గృహస్థోఽపి విముచ్యతే ॥ 1 ॥
తాత్పర్యం:
ధర్మార్థముల ద్వారా (న్యాయమైన మార్గంలో) ధనాన్ని సంపాదించేవాడు, తత్త్వజ్ఞానమందు నిష్ఠ గలవాడు, అతిథులను ప్రేమించేవాడు, శాస్త్రాలను తెలిసినవాడు మరియు సత్యమును పలికేవాడు అయిన గృహస్థుడు కూడా (సన్యాసి కాకపోయినా) సంసార బంధనాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
శ్లోకం 2
శ్లోకం:
యది రామా యది చ రమా యది తనయో వినయధీగుణోపేతః ।తనయే తనయోత్పత్తిః సురవరనగరే కిమాధిక్యమ్ ॥ 2 ॥
తాత్పర్యం:
భార్య అనుకూలవతై ఉంటే, ఇంట్లో సంపద (ధనలక్ష్మి) నిలిచి ఉంటే, కొడుకు వినయం, బుద్ధి, మంచి గుణాలతో కూడి ఉంటే, ఆ కొడుకు ద్వారా మళ్లీ పిల్లలు పుట్టి వంశం అభివృద్ధి చెందుతుంటే—ఇలాంటి అదృష్టం కలిగిన ఇంటికి, దేవతల రాజధాని అయిన ఇంద్రలోకానికి పెద్దగా తేడా ఏముంటుంది? (అదే ఇంద్రలోకంతో సమానమైన ఆనందాన్ని ఇస్తుంది).
శ్లోకం 3
శ్లోకం:
సవిప్రపాదోదకకర్దమాని సవేదశాస్త్రధ్వనిగర్జితాని ।స్వాహాస్వధాకారనిరన్తరాణి స్వానన్దతుల్యాని గృహాణి తాని ॥ 3 ॥
తాత్పర్యం:
బ్రాహ్మణుల పాదాలను కడిగిన నీటితో తడిసిన నేల కలిగినవి, వేదశాస్త్రాల పఠన ధ్వనులతో మారుమోగేవి, 'స్వాహా' (దేవతలకు హవిస్సులు), 'స్వాధా' (పితృదేవతలకు తర్పణాలు) అనే ఉచ్ఛారణలతో నిత్యం కళకళలాడే ఇళ్లు స్వయంగా పరమానందంతో సమానమైనవి.
శ్లోకం 4
శ్లోకం:
సానన్ద సదనం సుతాశ్చ సుధియః కాన్తా న దుర్భాషిణీ సన్మిత్రం సుధనం స్వయోషితి రతిశ్చాజ్ఞాపరాః సేవకాః ।ఆతిథ్యం శివపూజనం ప్రతిదినం మృష్టాన్నపానం గృహే సాధోః సఙ్గముపాసతే హి సతతం ధన్యో గృహస్థాశ్రమః ॥ 4 ॥
తాత్పర్యం:
ఇల్లంతా ఆనందభరితంగా ఉండడం, పిల్లలు మంచి బుద్ధి కలిగి ఉండడం, భార్య కఠినంగా మాట్లాడకుండా ప్రియంగా ఉండడం, మంచి మిత్రులు లభించడం, మంచి ధనం ఉండడం, భార్యాభర్తల మధ్య అన్యోన్యత ఉండడం, సేవకులు ఆజ్ఞావిధేయులై ఉండడం; అలాగే ప్రతిరోజూ అతిథి సత్కారాలు, శివపూజ, మంచి భోజనం లభించడం, సజ్జనుల సాంగత్యం దొరకడం—ఇలాంటి లక్షణాలు గల గృహస్థాశ్రమం నిజంగా ధన్యమైనది.
శ్లోకం 5
శ్లోకం:
మానుష్యం వరవంశజన్మ విభవో దీర్ఘాయురారోగ్యతా సన్మిత్రం సుసుతః సతీ ప్రియతమా భక్తిశ్చ నారాయణే ।విద్వత్త్వం సుజనత్వమిన్ద్రియజయః సత్పాత్రదానే రతిస్తే పుణ్యేన వినా త్రయోదశ గుణాః సంసారిణా దుర్లభాః ॥ 5 ॥
తాత్పర్యం:
- మనుష్య జన్మ ఎత్తడం, 2. మంచి వంశంలో పుట్టడం, 3. ఐశ్వర్యం, 4. దీర్ఘాయువు, 5. ఆరోగ్యం, 6. మంచి స్నేహితుడు, 7. మంచి సంతానం, 8. పతివ్రత మరియు ప్రియమైన భార్య, 9. నారాయణునిపై భక్తి, 10. పాండిత్యం, 11. సజ్జనులతో స్నేహం, 12. ఇంద్రియ నిగ్రహం, 13. సత్పాత్రులకు దానం చేసే గుణం—ఈ పదమూడు రకాల గొప్ప గుణాలు పూర్వజన్మ పుణ్యం లేకుండా సామాన్య మానవులకు దొరకవు.
శ్లోకం 6
శ్లోకం:
వంశో విశ్వావతంసో జనురనుపహతం స్వాన్తమౌన్నత్యకాన్తం లీలాశీలా ನುకూలా క్షపితకలిమలా కాపి విద్యానవద్యా ।వాణీ వేణీ గుణౌఘాః సమధికయశసా సాధికా సాధికా శ్రీః శ్రీమద్గౌరీమయూరీముదిరపురైహర త్వత్కృపాయా విపాకః ॥ 6 ॥
తాత్పర్యం:
(ఓ పరమశివా!) విశ్వంలోనే శ్రేష్ఠమైన వంశంలో జన్మించడం, నిర్మలమైన మనస్సు, ఉన్నతమైన ఆలోచనలు, అందమైన శీలము, పాపాలను నశింపజేసే నిర్మలమైన విద్య, మధురమైన వాక్కు, అంతులేని గుణసముద్రం, గొప్ప కీర్తిని, సంపదను చేకూర్చే సామర్థ్యం ఇవన్నీ ఎవరికి దక్కుతాయో—అది కేవలం నీ దివ్య కృపా ఫలితమే కదా! గౌరీదేవిని సంతోషించేలా చేసే కైలాసవాసా, పరమశివా! ఇవన్నీ నీ దయవల్లనే కలుగుతాయి.
No comments:
Post a Comment