Friday, July 31, 2026

01. పరబ్రహ్మ మంగళాచరణ శ్లోకాలు (19)

 సుభాషితరత్నభాండాగారమ్‌లోని మంగళాచరణ ప్రకరణంలో ఉన్న పరబ్రహ్మ  శ్లోకాలు  తెలుగు తాత్పర్యాలు 

పరబ్రహ్మ మంగళాచరణమ్

శ్లోకము 1:

అథ ఖస్థాయ దేవాయ నిత్యాయ హతపాప్మనే ।

త్యక్తక్రమవిభాగాయ చైతన్యజ్యోతిషే నమః ॥ 1 ॥

తాత్పర్యము: ఆకాశం వలె వ్యాపించి ఉన్నవాడు, నిత్యుడు, పాపాలను నశింపజేసేవాడు, క్రమము మరియు విభాగములు (పరిమితులు) లేనివాడు, చైతన్య స్వరూపమైన కాంతిగా వెలిగే ఆ పరబ్రహ్మానికి నమస్కారము.

శ్లోకము 2:

దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నా నన్తచిన్మాత్రమూ ర్త యే ।

స్వానుభూత్యేకమానాయ నమః శాన్తాయ తేజసే ॥ 2 ॥

తాత్పర్యము: దిక్కులు, కాలము మొదలైనవాటిచే పరిమితి చెందనివాడు, అంతము లేని కేవల జ్ఞాన స్వరూపుడు, స్వయంగా పొందే అనుభూతి ద్వారా మాత్రమే తెలియదగినవాడు, ప్రశాంతమైన తేజోరూపుడు అయిన పరబ్రహ్మానికి నమస్కారము.

శ్లోకము 3:

అనన్తనామధేయాయ సర్వాకారవిధాయినే ।

సమస్తమంత్రవాచ్యాయ విశ్వైకపతయే నమః ॥ 3 ॥

తాత్పర్యము: అనంతమైన నామములు కలవాడు, సకల రూపాలను సృష్టించేవాడు, సమస్త మంత్రముల చేత ప్రార్థించబడేవాడు, ఈ లోకానికంతటికీ ఏకైక ప్రభువు అయిన పరబ్రహ్మానికి నమస్కారము.

శ్లోకము 4:

కర్ణికాదిష్వివ స్వర్ణమర్ణవాదిష్వివోదకమ్ ।

భేదిష్వభేది యత్తస్మై పరస్మై మహసే నమః ॥ 4 ॥

తాత్పర్యము: కుండలాలు మొదలైన వివిధ ఆభరణాలలో బంగారం ఒక్కటే అయినట్లు, వేర్వేరు సముద్రాలు/తరంగాలలో నీరు ఒక్కటే అయినట్లు... భిన్నంగా కనిపించే ఈ ప్రపంచంలో అభేదంగా (ఏకమై) ఉన్న ఆ పరమోత్కృష్టమైన తేజస్సుకు (పరబ్రహ్మానికి) నమస్కారము.

శ్లోకము 5:

నమో వాఙ్మనసాతీతమహిమ్నే పరమేష్ఠినే ।

త్రిగుణాష్టగుణానన్తగుణనిర్గుణమూర్తయే ॥ 5 ॥

తాత్పర్యము: మాటలకు, మనస్సుకు అందని గొప్ప మహిమ కలవాడు, సర్వోత్తముడు, సత్త్వ-రజస్-తమో గుణములు, అష్ట గుణములు, అనంత గుణములు కలిగి ఉండి కూడా గుణాతీతుడు (నిర్గుణుడు) అయిన ఆ పరమాత్మకు నమస్కారము.

శ్లోకము 6:

యథా తథాపి యః పూజ్యో యత్ర తత్రాపి యో౽ర్చితః ।

యోऽపి వా సోऽపి వా యోऽసౌ దేవస్తస్మై నమో౽స్తు మే ॥ 6 ॥

తాత్పర్యము: ఏ విధంగా పూజించబడినప్పటికీ, ఏ స్థలంలో ఆరాధించబడినప్పటికీ, ఏ రూపంలో ఉన్నప్పటికీ... ఎవరైతే ఆ పరమదేవుడో, ఆ దేవదేవునికి నా నమస్కారము.

శ్లోకము 7:

నమః స్వతంత్రచిచ్ఛక్తిముద్రితస్వవిభూతయే ।

అవ్యక్తవ్యక్తరూపాయ కస్మైచిన్మంత్రమూర్తయే ॥ 7 ॥

తాత్పర్యము: స్వతంత్రమైన జ్ఞానశక్తితో తన ఐశ్వర్యాలన్నింటినీ వ్యక్తపరిచేవాడు, అవ్యక్తము (అగోచరము) మరియు వ్యక్తము (దృశ్యము) అయిన రూపములు గలవాడు, మంత్ర స్వరూపుడైన ఆ వర్ణించజాలని పరమాత్మకు నమస్కారము.

శ్లోకము 8:

చరాచరజగత్కారస్ఫురత్తామాత్రధర్మిణే ।

దుర్విజ్ఞేయరహస్యాయ యుక్తైరప్యాత్మనే నమః ॥ 8 ॥

తాత్పర్యము: చరాచర జగత్తుకు మూల కారణమై, ప్రతి వస్తువులోని ఉనికికి (ప్రకాశానికి) కారణమైనవాడు, యోగులకు కూడా సులభంగా అర్థం కాని రహస్య స్వరూపుడైన ఆ ఆత్మరూప పరబ్రహ్మానికి నమస్కారము.

శ్లోకము 9:

భవబీజాఙ్కురజలా రాగాద్యాః క్షయముపాగతా యస్య ।

బ్రహ్మా వా విష్ణుర్వా హరో జినో వా నమస్తస్మై ॥ 9 ॥

తాత్పర్యము: సంసారమనే విత్తనానికి, మొలకకు నీటి వంటివైన రాగద్వేషాలు ఎవరిలో పూర్తిగా నశించిపోయాయో... ఆయన బ్రహ్మ అయినా, విష్ణువైనా, శివుడైనా లేదా జినదేవుడైనా సరే, ఆ మహాత్మునికి నా నమస్కారము.

శ్లోకము 10:

నిత్యం నిరావృతి నిజానుభవైకమానమ్

ఆనన్దధామ జగదఙ్కురబీజమేకమ్ ।

దిగ్దేశకాలకలనాదిసమస్తహస్త-

మర్దాసహం దిశతు శర్మ మహన్మహో వః ॥ 10 ॥

తాత్పర్యము: నిత్యమైనది, ఏ ఆవరణా (అజ్ఞానము) లేనిది, స్వయం అనుభూతి చేత మాత్రమే తెలియదగినది, ఆనందానికి నిలయమైనది, జగత్తు అనే మొలకకు ఏకైక మూల విత్తనమైనది, దిక్కులు-దేశము-కాలము మొదలైన సరిహద్దులకు లొంగనిది అయిన ఆ పరబ్రహ్మ తేజస్సు మీకు గొప్ప మంగళాన్ని (శ్రేయస్సును) ప్రసాదించుగాక!

శ్లోకము 11:

లోకత్రయస్థితిలయోదయకేలికారః

కాయేన యో హరిహరద్రుహిణత్వమేతి ।

దేవః స విశ్వజనవంద్యమనసాతివృత్త-

శక్తిః శివం దిశతు శశ్వదభీశ్వరో వః ॥ 11 ॥

తాత్పర్యము: మూడు లోకాల సృష్టి, స్థితి, లయలను తన లీలగా చేస్తూ, శరీర రూపంలో విష్ణువు, శివుడు, బ్రహ్మ (ద్రుహిణ) రూపాలను ధరించేవాడు, సమస్త జనులచే వందితుడు, మనస్సుకు అందని అనంత శక్తి గలవాడు, సకల జగత్తుకు ప్రభువైన ఆ పరమదేవుడు మీకు ఎల్లప్పుడూ మంగళాన్ని ప్రసాదించుగాక!

శ్లోకము 12:

సర్వః కిలాయమవశః పురుషాణుకర్మ-

కాయాదికారణగణో యదనుగ్రహేణ ।

విశ్వప్రపంచరచనాచతురత్వమేతి

స త్రాయతాం త్రిభువనైకమహేశ్వరో వః ॥ 12 ॥

తాత్పర్యము: చేతన రహితమైనది, జీవుల కర్మలు మరియు దేహాది కారణాల సమూహమైన ఈ ప్రకృతి, ఎవరి అనుగ్రహం వల్ల ఈ విశ్వ రచన చేయడంలో సమర్థతను పొందుతోందో... ఆ త్రిభువన ఏక మహేశ్వరుడు మిమ్మల్ని కాపాడుగాక!

శ్లోకము 13:

మధ్యాహ్నార్కమరీచికాస్వివ పయఃపూరో యదజ్ఞానాతః

ఖం వాయుర్జ్వలనః క్షితిరితి త్రైలోక్యమున్మీలతి ।

యత్తత్త్వవిదుషాం నిమీలతి పునః స్రగ్భోగిభోగోపమం

సాంద్రానందముపాస్మహే తదమలం స్వాత్మావబోధం మహః ॥ 13 ॥

తాత్పర్యము: మధ్యాహ్నపు ఎండమావులలో నీరు ఉన్నట్లు భాసించే విధంగా, ఏ పరబ్రహ్మ అజ్ఞానం (మాయ) వల్ల ఆకాశము, వాయువు, అగ్ని, జలము, పృథ్వి అనే పంచభూతాలతో కూడిన ఈ ముల్లోకాలు నిజమైనవిగా కనిపిస్తున్నాయో... తత్త్వజ్ఞులకు తాడులో పాము భ్రమ తొలగినట్లు ఏ జ్ఞానం వల్ల ఈ జగత్తు భ్రమ అని తెలిసిపోతుందో... నిర్మలమైన, సాంద్రమైన ఆనంద స్వరూపమైన, ఆత్మజ్ఞాన రూపమైన ఆ పరబ్రహ్మ తేజస్సును మేము ఉపాసిస్తున్నాము.


శ్లోకము 14:

యస్మాద్విశ్వముదేతి యత్ర రమతే యస్మిన్పునర్లీయతే

భాసా యస్య జగద్విభాతి సహజానన్దోజ్జ్వలం యన్మహః ।

శాన్తం శాశ్వతమేక్రియం యదపునర్భావాయ భూతే శ్వరా-

ద్వైతధ్వాన్తమపాస్య యాన్తి కృతినః ప్రస్తౌమి తం పూరుషమ్ ॥ 14 ॥

తాత్పర్యము: ఏ పరమాత్మ నుండి ఈ సమస్త విశ్వము ఉత్పన్నమవుతోందో, దేని యందు రమిస్తూ నిలిచి ఉందో, మళ్లీ దేని యందు లీనమవుతోందో; ఏ పరబ్రహ్మ స్వయంప్రకాశ శక్తి చేత ఈ జగత్తంతా ప్రకాశిస్తోందో; సహజమైన ఆనందంతో వెలిగేది, ప్రశాంతమైనది, శాశ్వతమైనది, క్రియారహితమైనది అయిన ఏ పరమాత్మను పొంది పుణ్యాత్ములు అజ్ఞానమనే చీకటిని పోగొట్టుకుని పునర్జన్మ లేని ముక్తిని పొందుతారో... అట్టి పరమపురుషుని నేను స్తుతిస్తున్నాను.

శ్లోకము 15:

యః సృష్టిస్థితిసంహృతీర్వితనుతే బ్రహ్మాదిమూర్తిత్రికైః

యస్యాధీనతయా స్థితాని సదసత్కర్మాణ్యపి ప్రాణినామ్ ।

నిత్యేచ్ఛాకృతిబుద్ధిమానథ పరో జీవాత్పరాత్మా స్వయం

సోऽయం వో విదధాతు పూర్ణమచిరాచ్చేతోగతం యద్భవేత్ ॥ 15 ॥

తాత్పర్యము: ఎవరు బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులనే త్రిమూర్తుల రూపంలో సృష్టి, స్థితి, లయలను నిర్వహిస్తున్నారో; జీవుల మంచి-చెడు కర్మాచరణలన్నీ ఎవరి అధీనంలో నిలిచి ఉన్నాయో; నిత్యమైన ఇచ్ఛ, జ్ఞానము, క్రియలు కలిగి జీవాత్మ కంటే భిన్నుడైన ఆ పరమాత్మ మీ మనస్సులోని కోరికలన్నింటినీ త్వరలోనే నెరవేర్చుగాక!

శ్లోకము 16:

శక్యం యన్న విశేషతో నిగదితుం ప్రేమ్ణైవ యచ్చిన్తితం

మృద్వఙ్గీవదనేన్దుమణ్డలమివ స్వాన్తే విధత్తే ముదమ్ ।

యన్ముగ్ధానయనాన్తచేష్టితమివాధ్యక్షే౽పి నో లక్షితమ్

తత్తేజో వినయాదహమేన్దహృదయానన్దాయ వన్దామహే ॥ 16 ॥

తాత్పర్యము: మాటలలో ప్రత్యేకం విశదీకరించి చెప్పడానికి వీలుకానిది, కేవలం భక్తిప్రేమలతో మాత్రమే ధ్యానించదగినది, సుకుమారవతి అయిన స్త్రీ ముఖచంద్రుని వలె హృదయానికి ఆనందాన్ని కలిగించేది, కంటిముందే ఉన్నప్పటికీ సామాన్యుల కంటికి చిక్కని ఆ సూక్ష్మ పరబ్రహ్మ తేజస్సును నా హృదయ ఆనందం కోసం వినయంతో నమస్కరిస్తున్నాను.

శ్లోకము 17:

విష్ణుర్వా త్రిపురాన్తకో భవతు వా బ్రహ్మా సురేన్ద్రోథవా

భానుర్వా శశలక్షణోऽథ భగవాన్బుద్ధోऽథ సిద్ధోऽథవా ।

రాగద్వేశవిషార్తిమోహరహితః సత్త్వానుకమ్పోద్యతో

యః సర్వైః సహ సంస్కృతో గుణగణైస్తస్మై నమః సర్వదా ॥ 17 ॥

తాత్పర్యము: ఆయన విష్ణువు కావచ్చు, త్రిపురాంతకుడైన శివుడు కావచ్చు, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, బుద్ధుడు లేదా సిద్ధుడైనా కావచ్చు... రాగద్వేషాలనే విష బాధలు, మోహము లేనివాడై, సమస్త ప్రాణుల పట్ల దయ కలిగి, సకల సద్గుణాలతో ప్రశంసించబడే ఆ దేవునికి ఎల్లప్పుడూ నా నమస్కారములు.

శ్లోకము 18:

విశ్వాంశో వః స పాయాత్త్రిగుణసచివతాం యోऽవలమ్బ్యానువారమ్

విశ్వద్రీచీనసృష్టిస్థితివిలయమజః స్వచ్ఛయా నిర్మిమీతే ।

యస్యేయత్తామతీత్య ప్రభవతి మహిమా కో౽పి లోకవ్యతీతః

త్యక్తో యశ్చక్షురాద్యైరపి నిపుణతమైరప్యక్షణగాది క్రియాసు ॥ 18 ॥

తాత్పర్యము: సత్వ-రజస్-తమో గుణాల సహాయంతో తన స్వేచ్ఛ చేత ఈ అఖిల విశ్వ సృష్టి, స్థితి, లయలను నిరంతరం నిర్వహించే జన్మరహితుడు, లోకాతీతమైన అమిత మహిమ కలవాడు, అత్యంత నిపుణులైన జ్ఞానేంద్రియాలకు కూడా అందని స్వరూపం గల ఆ విశ్వేశ్వరుడు మిమ్మల్ని రక్షించుగాక!

శ్లోకము 19:

ఈశా దక్ష కుబేర యమ వరుణ మరుద్వహ్ని చన్ద్రేన్ద్ర రుద్రాః

శైలా నద్యః సముద్రా గ్రహగణ మనుజా దైత్య గన్ధర్వ నాగాః ।

ద్వీపా నక్షత్రతారా రవి వసు మునయో వ్యోమ భూర్వశ్పినౌ చ

సలీనా యస్య సర్వే వపుషి స భగవాన్ పాతు వో విశ్వరూపః ॥ 19 ॥

తాత్పర్యము: ఈశానుడు, దక్షుడు, కుబేరుడు, యముడు, వరుణుడు, వాయువు, అగ్ని, చంద్రుడు, ఇంద్రుడు, రుద్రులు, పర్వతాలు, నదులు, సముద్రాలు, గ్రహ సమూహాలు, మనుష్యులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, నాగులు, ద్వీపాలు, నక్షత్రాలు, సూర్యుడు, వసువులు, మునులు, ఆకాశము, భూమి, అశ్విని దేవతలు... ఇలా సకల చరాచర ప్రపంచమంతా ఎవరి దేహం (విశ్వరూపం) యందు నిక్షిప్తమై ఉందో, ఆ విశ్వరూప భగవంతుడు మిమ్మల్ని కాపాడుగాక! 

No comments:

Post a Comment

అరిపలాయనమ్, ప్రతాపవర్ణనమ్, కీర్తివర్ణనమ్

  అరిపలాయనమ్ శ్లోకము 1 సాలకాననయుక్తాపి సాలకాననవర్జితా | హారావరుద్ధకణ్ఠాపి విహారారివధూస్తవ || 1 || విశేషాలు (విరోధాభాస & శ్లేషాలంకారము): ...