అసత్సంగతినిందా (చెడ్డవారితో స్నేహమును నిందించుట)
- తాత్పర్యం: అరెరె! దుర్జనుల (చెడ్డవారి) తోడి సంబంధం వలన అడుగు అడుగుకూ మానహాని కలుగుతుంది. అగ్నిదేవుడు ఇనుముతో కూడి ఉండటం వల్లనే కదా సుత్తులతో దెబ్బలు తినవలసి వస్తుంది!
- తాత్పర్యం: లోపల మలినమైన (చెడ్డ) వారితో స్నేహం చేయడం వల్ల గొప్ప విద్వాంసుడు (చదువుకున్నవాడు) కూడా చెడిపోతాడు. కంటికి అతి సమీపంలో ఉండటం చేతనే కదా చెవి కుటిలమైన (వంకరైన) ఆశ్రయం కలిగియున్నది!
శ్రుతవానపి దుష్యతి: 'శ్రుతవాన్' అంటే బాగా చదువుకున్నవాడు, వేదాలు లేదా శాస్త్రాలు విన్నవాడు (విద్వాంసుడు). ఎంత చదువుకున్నవాడైనా సరే, లోపల మలినమైన (చెడ్డ) మనసున్నవారితో ( అనగా చెవి గుబిలితో) స్నేహం చేస్తే అతను కూడా చెడిపోతాడు.
కంటికి, చెవికి ఉన్న పోలిక:
మన శరీరంలో కన్ను చాలా పవిత్రమైనది, సూటిగా ఎదురుగా చూసేది, ప్రకాశవంతమైనది (మంచిదానికి ప్రతీక).
ఆ కంటికి అతి సమీపంలోనే చెవి ఉంటుంది. కానీ చెవి ఆకారం చూడండి—అది నేరుగా ఉండదు, వంకరగా (కుటిలంగా) ఉంటుంది.
కంటికి అంత దగ్గరగా ఉన్నప్పటికీ, చెవి తన వంకర ఆకారాన్ని ఎందుకు మార్చుకోలేదు? కంటి మంచిదనం చెవికి ఎందుకు అంటలేదు? అంటే, చెడ్డవారితో సావాసం చేస్తే( చెవి గుబిలితో స్నేహం చేయటం వలన) ఎంత మంచివారైనా తమ మంచిని కోల్పోతారనడానికి ఇదొక ఉదాహరణ.
అంటే, మంచి వారి సావాసంలో ఉంటేనే మంచి గుణాలు నిలబడతాయి; ఎంత గొప్ప విద్వాంసుడైనా సరే దుర్జనుల (చెడ్డవారి) సహవాసంలో ఉంటే వారి ప్రభావం పడి పతనమవుతాడని ఈ శ్లోకం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.
- తాత్పర్యం: దుష్టుల సహవాసం వల్ల మంచిది కూడా చెడిపోతుంది. పంచగవ్యాలు ఉన్న కుండలో ఒక చుక్క మద్యం పడితే అది ఎలా పనికిరాకుండా పోతుందో అలాగే దుష్టత్వం సోకుతుంది.
- తాత్పర్యం: కొంచెమైనా సరే అసత్పురుషుల (చెడ్డవారి) తోడి స్నేహం మంచి గుణాలు గల గొప్పవారిని కూడా నాశనం చేస్తుంది. మజ్జిగ కలపడం వల్ల పాలు తన సహజ రూపాన్ని కోల్పోయి వేరే రూపాన్ని పొందినట్లుగా ఇది జరుగుతుంది.
- తాత్పర్యం: ధూర్తులు తమ స్వార్థం కోసం లేదా అభివృద్ధి కోసం సత్ప్రవర్తన గల ధనవంతుడిని కూడా చెడ్డవానిగా మారుస్తారు. చెడ్డవారి సహవాసం ఆశ్రయించినదానిని బట్టి ఏయే అనర్థాలను చేయదు? (అన్నీ చేస్తుంది).
- తాత్పర్యం: ఈ చెడ్డవారి సమాగమము (స్నేహము)... ఆనందమనే లేళ్ళకు దావాగ్ని లాంటిది, మంచి శీలమనే వృక్షాలను వేళ్లతో పెకిలించే మదపుటేనుగు లాంటిది, జ్ఞానమనే దీపాన్నిార్చే మహాగాలులాంటిది.
- తాత్పర్యం: చెడ్డవారితో స్నేహం చేయడం వల్ల గుణాలను ఎరిగినవాడు కూడా విషయ వాంఛలందు ఆసక్తి గల మనస్సు కలవాడై, సంగీతానికి లొంగిపోయి వేటగాడి చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోయే లేడి వలె అకస్మాత్తుగా వినాశనాన్ని పొందుతాడు.
అసత్సంగతినిందా (కొనసాగింపు)
- తాత్పర్యం: ఎంతగానో సంపాదించి, యత్నపూర్వకంగా కాపాడుకుంటున్నా, లోలోపల విముఖత (విరక్తి) కలిగి ఉండేవి—చెడ్డవారి స్నేహం, వేశ్య, సంపద (లక్ష్మి). ఇవి ఎవరికైనా, ఎప్పటికీ స్థిరంగా ఉంటాయి చెప్పండి! ఉండవు.
- తాత్పర్యం: దుర్జనుల (చెడ్డవారి) స్నేహం దీపపు జ్వాల లాంటిది. దీపపు జ్వాల పాత్రను (వత్తులను/కంచాన్ని) నల్లగా చేస్తుంది, గుణాలను దహించివేస్తుంది, తైలాన్ని (స్నేహాన్ని) శీఘ్రంగా నాశనం చేస్తుంది మరియు నిర్మలమైన దానిపై మసిని అంటిస్తుంది. (అలాగే చెడ్డవారి స్నేహం కూడా అందరికీ హాని చేస్తుంది).
- తాత్పర్యం: ఈ లోకంలో దుర్జనుల సహవాసం వల్ల సజ్జనుడు కూడా దోషాన్ని (కష్టాన్ని) పొందుతాడు. రావణుడు చేసిన తప్పునకు సముద్రునికి కూడా కట్టుబాట్లు (వారధి బంధనం) తప్పలేదు కదా!
- తాత్పర్యం: ఓ సఖా! ఈ సమయంలో నీకు విరుద్ధమైన గుణాలున్నవారితో స్నేహం చేయవద్దు. పూర్వం చూడండి, అర్జునుడు కూడా ఇనుము (శ్రీకృష్ణుడు/మేఘశ్యాముని సాంగత్యం) తో కలిసి కృష్ణరూపతను (నల్లని రంగును లేదా కృష్ణుడి సాన్నిధ్యాన్ని) ఎలా పొందలేదో! (సజ్జనుల సాంగత్యం ఎటువంటిదో ఆలోచించు).
ఈ శ్లోకంలో చెప్పబడిన భావాన్ని మరియు దానిలోని అంతరార్థాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తే, సాంగత్యం (ఎవరితో స్నేహం చేస్తున్నాం అనేది) మనిషి జీవితంపై ఎంతటి ప్రభావాన్ని చూపుతుందో చాలా చక్కటి దృష్టాంతంతో వివరించబడింది.
ఈ శ్లోక పాదం మరియు దాని భావన యొక్క సమగ్ర విశ్లేషణ క్రింది విధంగా ఉంది:
1. శ్లోక పాద విశ్లేషణ:
"పశ్య పూర్వమపి కృష్ణరూపతామ్ అర్జునోఽపి సమవాప నిశ్చితమ్"
పూర్వమపి (పూర్వం కూడా): చరిత్రలో లేదా గతంలో జరిగిన ఉదాహరణలను గమనిస్తే...
అర్జునోఽపి (అర్జునుడు కూడా): మహావీరుడైన అర్జునుడు సైతం...
కృష్ణరూపతామ్ (కృష్ణ రూపాన్ని / నల్లని ప్రభావాన్ని): నల్లని రంగును లేదా కృష్ణ తత్త్వాన్ని/సాన్నిధ్యాన్ని...
సమవాప నిశ్చితమ్ (ఖచ్చితంగా పొందాడు): పొందడం జరిగింది కదా! అని దీని అర్థం.
2. అలంకారిక మరియు శ్లేషార్థం (శ్లోకం 11 పూర్తి నేపధ్యం):
ఇక్కడ కవి ఉపయోగించిన పదాలలో ఒక అద్భుతమైన శ్లేష (ద్వివర్థకం) దాగి ఉంది:
కృష్ణుడు అంటే ఇక్కడ శ్రీకృష్ణ భగవానుడు (మేఘశ్యాముడు - నల్లని రంగు శరీరం గలవాడు).
అర్జునుడు ఎల్లప్పుడూ శ్రీకృష్ణుడితోనే (సారథిగా, మిత్రుడిగా) ఉండటం వలన, ఆ సాన్నిహిత్యంతో కృష్ణుడి యొక్క ప్రభావం ఆయనపై పడింది.
ఇక్కడ అంతకు ముందు చెప్పబడిన శ్లోకాలలోని (ఉదాహరణకు ఇనుము అగ్నితో చేరితే ఎలా మారుతుందో) పోలికను ఇక్కడ అన్వయించి చెబుతున్నారు. సజ్జనులైన, గొప్పవారి సాంగత్యం వల్ల మనలోని స్వభావం కూడా వారిలాగే మారుతుందనే సత్యాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
3. తాత్పర్యం మరియు జీవిత సత్యం:
మంచి సావాసం - మంచి ఫలితం: అర్జునుడు సాక్షాత్తు శ్రీకృష్ణుడి నీడలా వెంట ఉంటూ, ఆయన సాంగత్యాన్ని పొందడం వల్ల భగవద్గీత వంటి అమూల్యమైన జ్ఞానాన్ని పొందడమే కాక, మహాభారత యుద్ధంలో విజయశ్రీని పొందగలిగాడు.
సాంగత్య ప్రభావం: మనం ఎవరితో స్నేహం చేస్తాము, ఎవరి సహవాసంలో తిరుగుతామనేది మన వ్యక్తిత్వాన్ని, మన భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తుంది. విరుద్ధమైన లేదా చెడు స్వభావం గలవారితో స్నేహం చేస్తే పతనానికి దారితీస్తుంది; అదే సజ్జనుల, మహానుభావుల సాంగత్యం ఉంటే ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించవచ్చు అనే సందేశాన్ని ఈ శ్లోకం అందిస్తుంది.
- తాత్పర్యం: దుర్మార్గుల సాంగత్యం సజ్జనులకు అనర్థాల పరంపరకూ (కష్టాల పరంపరకూ) హేతువు అవుతుంది. దీని గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పేదేముంది? (చూడండి) లంకేశ్వరుడు రాముని భార్యను హరించడం వల్ల, ఆ సింధురాజు (సముద్రుడు) కూడా బంధనానికి (వారధి కట్టడానికి) గురికావలసి వచ్చింది.
- తాత్పర్యం: బాటసారి అయిన హంస తన బడలికను తీర్చుకోవడానికి సాయంత్రం సమయంలో కొంగలు, కాకులు, బాతులు తిరిగే చోటుకి వెళ్ళింది. అప్పుడు అవి "ఇది మూగది" అని ఉపహసించి, దాని రెక్కలను కత్తిరించాయి. నీచులను ఆశ్రయించడం అనేది గొప్పవారికి కూడా అవమానానికే కారణమవుతుంది.
స్నేహవచనమ్ (స్నేహపు మాటలు)
- తాత్పర్యం: ఓ సఖీ! సహజమైన ప్రేమ దూరంలో ఉన్నప్పటికీ చక్కగా ప్రకాశిస్తుంది. ఎలాగంటే—చంద్రుడు ఎక్కడో దూరంగా ఉన్నప్పటికీ, చకోరి అనే పక్షి యొక్క కళ్ళ జంటను ఎంతో ఆనందింపజేస్తున్నాడు కదా!
- తాత్పర్యం: చంద్రుని మండలానికి సముద్రం ఎక్కడ? సూర్యునికి పద్మసరోవరం ఎక్కడ? ఆకాశంలో మేఘపంక్తులకు అందమైన నెమళ్ళు ఎక్కడ? నల్లని మేఘానికి మల్లెపూలు ఎక్కడ? హంసలకు మానససరోవరం ఎక్కడ? ఇన్ని దూరాలు ఉన్నప్పటికీ, ఎవరికి ఏది అభిమతమో (ఇష్టమో), వారు దూరంగా ఉన్నా మనసుకి దగ్గరివారే, వల్లభులవుతారు.
సుమిత్రప్రశంస (మంచి మిత్రుని లక్షణములు)
- తాత్పర్యం: శరీరానికి చేతుల వలె, కళ్ళకు రెప్పల వలె ఎలాంటి ఆలోచన చేయకుండా (వెంటనే స్పందించి) స్నేహితునికి మేలు చేసేవాడే అసలైన మిత్రుడు అని పిలువబడతాడు.
- తాత్పర్యం: ఎవరికైతే మిత్రుడితో మంచి సంభాషణ ఉంటుందో, ఎవరికైతే మిత్రుడితో సావాసం ఉంటుందో, ఎవరైతే మిత్రుడితో కలిసి భోజనం చేస్తారో—వారి అంత పుణ్యవంతుడు ఈ లోకంలో మరొకరు లేరు.
- తాత్పర్యం: పవిత్రత, త్యాగగుణం, శౌర్యం (ధైర్యం), సుఖదుఃఖాలలో సమానంగా స్పందించడం, నేర్పు (ఉదారత), అనురాగం, సత్యసంధత—ఇవి మంచి మిత్రుని (స్నేహితుని) లక్షణాలు.
- తాత్పర్యం: స్వచ్ఛమైన అంతరాత్మ గలవాని స్నేహం ఒకలా ఉంటుంది; మోసంతో నిండిన మనసు గలవాని మాటలు మరియు ప్రవర్తన వేరేలా ఉంటాయి.
- తాత్పర్యం: ఉత్సవాలలోనూ (సంతోష సమయాలలో), కష్టకాలంలోనూ, కరవు వచ్చినప్పుడు, దేశంలో విప్లవం చెలరేగినప్పుడు, రాజసభలోనూ (న్యాయస్థానంలో), శ్మశానంలోనూ... ఎవరైకైతే మన వెంటే నిలబడతారో అతడే నిజమైన బంధువు.
- తాత్పర్యం: ఆపదలో ఉన్నవారిని రక్షించడంలో సమర్థుడే నిజమైన బంధువు. అంతే కానీ, భయపడినవారిని రక్షించడంలో కేవలం మాటలతో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేవాడు (దోషాలు వెతికి నిందించేవాడు) బంధువు కాదు.
- తాత్పర్యం: మిత్రులు నాల్గు విధాలుగా తెలుసుకోవాలి: 1. సహజమైన (రక్తసంబంధం లాంటి) మిత్రుడు, 2. ఏర్పరచుకున్న సంబంధం గల మిత్రుడు, 3. వంశపారంపర్యంగా వస్తున్న మిత్రుడు, 4. ఆపదలు/వ్యసనాల నుండి కాపాడిన మిత్రుడు.
- తాత్పర్యం: అవసరమైన సమయంలో అడిగేవాడు సేవకుడా? లేక మిత్రుడా? ఎలాంటి ఆజ్ఞాపన లేకపోయినా, తానే స్వయంగా ముందుండి అవసరమైన (మంచి) కార్యాలు చేసేవాడే నిజమైన మిత్రుడు.
- తాత్పర్యం: అద్దంలో ప్రతిబింబం ఎలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఎదుటివారిని చూడగానే వారి యొక్క సుఖం మరియు దుఃఖం మనసులోకి సంక్రమిస్తాయో (అంటే వారి ఆనందాన్ని, బాధను మనవిగా భావిస్తామో), అదే అసలైన గొప్ప మిత్రుడు.
- తాత్పర్యం: రోగంతో బాధపడుతున్నవానికి, ధనం కోల్పోయినవానికి, దేశాంతరం (దూర ప్రాంతం) వెళ్ళినవానికి, మరియు శోకంతో దహించుకుపోతున్నవానికి... మిత్రుని యొక్క దర్శనం (కలవడం) ఉత్తమమైన ఔషధం లాంటిది.
- తాత్పర్యం: మిత్రుడిని చూసినప్పుడు, తాకినప్పుడు, ఆయన మాటలు విన్నప్పుడు, లేదా ఆయనతో మాట్లాడినప్పుడు... ఎక్కడైతే మన అంతరంగం కరిగిపోతుందో (ప్రేమతో నిండిపోతుందో), దానినే 'స్నేహం' అని అంటారు.
- తాత్పర్యం: సహజమైన (కృత్రిమం కాని) మిత్రుడు కేవలం అదృష్టం ఉంటేనే లభిస్తాడు. అలాంటి స్వచ్ఛమైన స్నేహం ఆపద వచ్చినప్పటికీ మనలను ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టదు.
- తాత్పర్యం: పురుషునికి తల్లియందు గానీ, భార్యయందు గానీ, సొంత తమ్ముని/అన్నయందు గానీ, చివరకు తనపై తనకు ఉండే దానికంటే కూడా... సహజంగా ఏర్పడిన మంచి మిత్రునిపై ఉండే విశ్వాసం ఎంతో గొప్పది (అంతటి నమ్మకం మిత్రునిపైనే ఉంటుంది).
- తాత్పర్యం: శోకం నుండి, శత్రువుల నుండి, భయం నుండి రక్షించేది; ప్రేమకు, నమ్మకానికి నిలయమైనది అయిన 'మిత్రమ్' అనే ఈ రెండు అక్షరాల రత్నాన్ని సృష్టికర్త ఎలా సృష్టించాడో కదా! (ఇది అమూల్యమైన రత్నం వంటిది).
- తాత్పర్యం: ఉదయిస్తున్న సూర్యుడు పద్మాలపై తన కాంతిని (సంపదను) ఎలా ప్రసరింపజేస్తాడో, అలాగే గొప్ప ఐశ్వర్యాలను పొందినవారు తమ సంపదకు అసలైన ఫలితం మిత్రులను అనుగ్రహించడమే (ఆదుకోవడమే) అని భావిస్తారు.
- తాత్పర్యం: కేవలం బుద్ధి బలం వల్లనే మిత్రుల యొక్క అంతరంగాన్ని (ఆలోచనలను) పూర్తిగా తెలుసుకోలేము. చాలా సూక్ష్మమైన కార్యసిద్ధి మార్గం కేవలం 'స్నేహం' ద్వారా మాత్రమే సులభంగా లభిస్తుంది.
- తాత్పర్యం: ప్రాణాలను ఇచ్చేసైనా సరే ఎదుటివారికి హితం కోరడం, ఎవరికీ ద్రోహం చేయకపోవడం, మోసాన్ని విడనాడవడం, తనకు తాను ఎలా ప్రియుడో అలాగే ఇతరులను భావించడం—ఇదే స్నేహం అనబడే మహావ్రతం.
- తాత్పర్యం: పాపాల నుండి కాపాడి, మంచి మార్గంలో నడిపించేవాడు, రహస్యాలను దాచిపెట్టి, మంచి గుణాలను అందరి ముందు ప్రకటించేవాడు, ఆపదలో ఉన్నప్పుడు విడిచిపెట్టకుండా తగిన సమయంలో ఆదుకునేవాడే 'సన్మిత్రుడు' (మంచి మిత్రుడు) అని పెద్దలు చెబుతున్నారు.
- తాత్పర్యం: మిత్రుడు అనగా ప్రేమ అనే రసాయనం, కళ్ళకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, సుఖదుఃఖాలలో మనతో పాటు భాగస్వామి అయ్యేవాడు. అలాంటి మిత్రుడు దొరకడం చాలా దుర్లభం. కానీ సంపద ఉన్న సమయంలో ధనాశతో చుట్టూ తిరిగే స్నేహితులు ఎందరైనా దొరుకుతారు; అసలైన మిత్రుడో కాదో పరీక్షించడానికి 'ఆపద' అనే గీటురాళ్లే నిదర్శనం.
- తాత్పర్యం: (నీరు, పాలు యొక్క చక్కటి ఉదాహరణ) పాలు తనలో ఉన్న అన్ని మంచి గుణాలను నీటికి ఇచ్చేసాయి (నీరు పాలతో కలిసింది). ఎప్పుడైతే ఆ పాలు వేడికి గురై మంటల్లో (కృశానౌ) పొంగుతాయో, తన మిత్రుడైన పాలు పడుతున్న కష్టాన్ని (తాపాన్ని) చూసి నీరు కూడా భరించలేక మంటల్లోకి దూకాలని చూస్తుంది. అప్పుడు ఆ మంటను శాంతింపజేయడానికి పాలు వెనక్కి తగ్గుతాయి (నీరు చల్లూరుస్తుంది). సజ్జనుల స్నేహం ఎప్పుడూ ఇలాగే పరస్పర త్యాగంతో కూడి ఉంటుంది.
పాలలో ఉండే నీరు: మనం స్వచ్ఛమైన పాలలో నీటిని కలిపినప్పుడు, ఆ నీరు పాలలో పూర్తిగా కలిసిపోతుంది.
వేడి తగిలినప్పుడు జరిగే మార్పు: ఎప్పుడైతే ఆ పాలను స్టవ్పై పెట్టి వేడి చేస్తామో, ఆ పాలలోని నీరు వేడికి తట్టుకోలేక ఆవిరి రూపంలో (లేదా వేడిని స్వీకరించి) పైకి ఉప్పొంగుతుంది. ఆ సమయంలో పాలు మంటల్లో కలిసిపోయి పొంగిపోకుండా, ఆ పాలల్లో అంతర్గతంగా ఉన్న నీరే తన వంతుగా చల్లదనాన్ని ఇచ్చి ఆ వేడి తీవ్రతను తగ్గిస్తుంది (పొంగును అణచుతుంది).
కవి భావన: మిత్రుడైన పాలు (పాలు-నీటి కలియికలో) కష్టంలో, తాపంలో (మంటల్లో) చిక్కుకున్నప్పుడు, తనతో కలిసిపోయి ఉన్న ఆ నీరు తనవంతుగా ఆ వేడిని భరించి, మిత్రుడిని రక్షించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
అంటే—పాలలో అంతర్గతంగా కలిసిపోయిన నీరు, వేడి సోకినప్పుడు ఆ పాలు పొంగిపోకుండా (నశించిపోకుండా) తన చల్లదనంతో ఎలా కాపాడుతుందో, సజ్జనుల స్నేహం కూడా అలాగే అంతరంగికంగా ఒకరికోసం మరొకరు త్యాగం చేసుకునేలా ఉంటుందని కవి దీని ద్వారా చక్కగా వర్ణించారు.
No comments:
Post a Comment