Monday, August 10, 2026

14. సీత, హనుమంతుడు , రామకృష్ణులు , కృష్ణుల కు సంబంధించిన మంగళాచరణ శ్లోకాలు ( 39)

 14. 

సీత, హనుమంతుడు , రామకృష్ణులు , కృష్ణుల కు సంబంధించిన మంగళాచరణ శ్లోకాలు ( 39) 


1. సీతా (శ్లోకము 93)

శ్లోకము:

ఉన్మృష్టకుచసీమ్ని పత్రమకరం దృష్ట్వా హఠాలిఙ్గనాత్
కోపో మాస్తు పునర్లిఖామ్యముమితి స్మేరే రఘూణాం వరే ।
కోపేనారుణితోऽశ్రుపాతదలితః ప్రేమ్ణా చ విస్తారితో
దత్తో మైథిలకన్యయా దిశతు నః క్షేమం కటాక్షాంకురః ॥ 93 ॥

తాత్పర్యము:
శ్రీరాముడు హఠాత్తుగా ఆలింగనం చేసుకోవడం వలన సీతాదేవి వక్షస్థలంపై రాసిన మకరపత్ర తిలకం చెరిగిపోయింది. అది చూసి రఘుశ్రేష్ఠుడైన రాముడు చిరునవ్వుతో "దేవీ! కోపపడకు, దీనిని మళ్లీ రాస్తాను" అని అనగా, ఆమె కంటిచూపు కోపంతో ఎర్రబారినది, కన్నీటి బొట్టుతో తడిసి చల్లబడినది, ఆపై ప్రేమతో వికసించినదై రామునిపై పడింది. అట్టి మైథిలీదేవి (సీతాదేవి) యొక్క శుభప్రదమైన కటాక్షం మనందరికీ క్షేమాన్ని ప్రసాదించుగాక!

2. హనూమాన్ (శ్లోకము 94)

శ్లోకము:

అశేషలంకాపతిసైన్యహంతా శ్రీరామసేవాచతురో వినేతా ।
అనేకదుఃఖాహతలోకగోప్తా సదా హనూమాన్ భవ సౌఖ్యకర్తా ॥ 94 ॥

తాత్పర్యము:
లంకాధిపతియైన రావణాసురుని సమస్త సైన్యాన్ని సంహరించినవాడు, శ్రీరాముని సేవలో మిక్కిలి నేర్పరి, సమర్థుడైన నాయకుడు, అనేక దుఃఖాలచే పీడింపబడుతున్న లోకాన్ని రక్షించేవాడు అయిన హనుమంతుడు ఎల్లప్పుడూ మనకు సుఖసంతోషాలను ప్రసాదించుగాక!

3. హనూమాన్ (శ్లోకము 95)

శ్లోకము:

కృతక్రోధే యస్మిన్నమరనగరీ మంగళరసా
నవాతంకా లంకా సమజని వనే వృశ్చతి సతి ।
సదా సీతాకాంతప్రణతిమతివిఖ్యాతమహిమా
హనూమానవ్యాద్వః కపికులశిరోమండనమణిః ॥ 95 ॥

తాత్పర్యము:
ఎవరు కోపించి అశోకవనాన్ని ధ్వంసం చేస్తుండగా, దేవనగరి (అమరావతి) మంగళకరమైన ఆనందాన్ని పొందగా, లంకానగరం నూతన భయాందోళనలకు లోనయ్యెనో; ఎల్లప్పుడూ సీతాదేవి ప్రాణనాథుడైన శ్రీరామునికి ప్రణామం చేయడం వల్ల మిక్కిలి ప్రసిద్ధికెక్కిన మహిమ గలవాడు, వానర సమూహానికి శిరోరత్నం వంటివాడు అయిన హనుమంతుడు మిమ్మల్ని ఎల్లవేళలా కాపాడుగాక!

4. రామకృష్ణౌ (శ్లోకము 96)

శ్లోకము:

త్రాతః కాకోదరో యేన ద్రోగ్ధాపి కరుణాత్మనా ।
పూతనామారణఖ్యాతః స మేऽస్తు శరణం ప్రభుః ॥ 96 ॥

తాత్పర్యము:
తనకు అపకారం/ద్రోహం చేసినవాడైనప్పటికీ, దయామయుడైన ఏ ప్రభువుచేత కాకాసురుడు (శ్రీరాముని పక్షంలో) / కాళియసర్పము (శ్రీకృష్ణుని పక్షంలో) రక్షింపబడ్డాడో; పవిత్రమైన నామము కలిగి యుద్ధరంగమున ప్రసిద్ధి పొందినవాడు (శ్రీరాముని పక్షంలో) / పూతన అనే రాక్షసిని సంహరించుటచేత ప్రసిద్ధికెక్కినవాడు (శ్రీకృష్ణుని పక్షంలో) అయిన ఆ స్వామి నాకు శరణుగాక!

విశేషాలు:
ఈ శ్లోకము శ్రీరాముడు మరియు శ్రీకృష్ణుడు ఇద్దరికీ వర్తించేలా శ్లేష (రెండు అర్థాలు) తో చెప్పబడింది:

  • రామ పక్షంలో: 'పూత-నామా + రణే-ఖ్యాతః' — పవిత్రమైన నామము (పూత నామ) కలిగి, యుద్ధమునందు (రణే) ప్రసిద్ధి గాంచినవాడు (శ్రీరాముడు).

  • కృష్ణ పక్షంలో: 'పూతనా + మారణ-ఖ్యాతః' — పూతన అను రాక్షసిని సంహరించుటచేత (మారణేన) ఖ్యాతి గాంచినవాడు (శ్రీకృష్ణుడు).

శ్లోకము 97

శ్లోకము:

మర్దితరావణకసౌ సరయూయమునావిహారిణౌ దేవౌ ।
అర్పితవిప్రకుమారౌ హరిపంక్తిహరికేతనప్రియో వన్దే ॥ 97 ॥

తాత్పర్యము:
రావణుడిని (శ్రీరాముడు) మరియు కంసుడిని (శ్రీకృష్ణుడు) మర్దించినవారు, సరయూ నదిలో (శ్రీరాముడు) మరియు యమునా నదిలో (శ్రీకృష్ణుడు) విహరించినవారు, బ్రాహ్మణ కుమారుడిని పునరుజ్జీవింపజేసి సమర్పించినవారు, గుర్రాల వరుస ప్రియుడు (శ్రీరాముడు) మరియు గరుడ ధ్వజుడు (శ్రీకృష్ణుడు) అయిన రామకృష్ణులనే ఇద్దరు దేవుళ్లకు నమస్కరిస్తున్నాను.

శ్లోకము 98

శ్లోకము:

యః పూతనామారణలబ్ధకీర్తిః కాకోదరో యేన వినీతదర్పః ।
యశోదయాలంకృతమూర్తిరవ్యాత్ పతిర్యదూనామథవా రఘూణామ్ ॥ 98 ॥

తాత్పర్యము:
ఎవరు పూతన అనే రాక్షసి సంహారంతో కీర్తి పొందారో (పవిత్ర నామంతో యుద్ధంలో కీర్తి పొందారో), ఎవనిచేత సర్పము/కాకాసురుడు గర్వభంగం పొందారో, యశోదాదేవిచేత (లేదా యశస్సు మరియు దయలచేత) అలంకరించబడిన మూర్తి కలవారో, ఆ యదుపతి (శ్రీకృష్ణుడు) లేదా రఘుపతి (శ్రీరాముడు) మనలను రక్షించుగాక!

విశేషాలు:

  • 1. అర్జున: పక్షము / తెల్లని ప్రకాశము.

  • 2. పూతనామారణలబ్ధకీర్తిః:

    • కృష్ణ పక్షంలో: పూతన అనే రాక్షసిని సంహరించడం ద్వారా కీర్తిని పొందినవాడు.

    • రామ పక్షంలో: పవిత్రమైన నామము కలిగి, యుద్ధ రంగంలో కీర్తిని పొందినవాడు.

  • 3. కాకోదరః:

    • కృష్ణ పక్షంలో: కాలియ సర్పము (సర్పం).

    • రామ పక్షంలో: ధృష్ట కాకాసురుడు (కాకము).

  • 4. యశోదయాలంకృతమూర్తిః:

    • కృష్ణ పక్షంలో: యశోదాదేవి అనెడి తల్లిచేత అలంకరించబడిన దేహము కలవాడు.

    • రామ పక్షంలో: యశస్సు (కీర్తి) మరియు దయలచేత అలంకరించబడిన దేహము కలవాడు.

కృష్ణః


శ్లోకము 99

శ్లోకము:

ఇందీవరదలశ్యామమిందిరానందకందలమ్ ।
వందారుజనమందారం వందేऽహం యదునందనమ్ ॥ 99 ॥

తాత్పర్యము:
నల్ల కలువ రేకులవలె నల్లని ప్రకాశము గలవాడు, లక్ష్మీదేవికి ఆనందాన్ని మొలకెత్తించే కందం వంటివాడు, నమస్కరించే భక్తులకు కల్పవృక్షము (మందారము) వంటివాడు అయిన యదునందనుడైన శ్రీకృష్ణునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

శ్లోకము 100

శ్లోకము:

దేవః పాయాదపాయాన్నః స్మరేందీవరలోచనః ।
సంసారధ్వాంతవిధ్వంసహంసః కంసనిషూదనః ॥ 100 ॥

తాత్పర్యము:
మన్మథుని కలువపూల వంటి నేత్రాలు కలవాడు, సంసారమనే అజ్ఞాన అంధకారాన్ని నశింపజేసే సూర్యుడు (లేదా పరంహంస) వంటివాడు, కంసాసురుణ్ణి సంహరించినవాడు అయిన ఆ కృష్ణదేవుడు మనలను సమస్త ఆపదల నుండి కాపాడుగాక!

శ్లోకము 101

శ్లోకము:

పాంతు వో జలదశ్యామాః శార్ఙ్గజ్యాఘాతకర్కశాః ।
త్రైలోక్యమండపస్తంభాశ్చత్వారో హరిబాహవః ॥ 101 ॥

తాత్పర్యము:
నల్లని మేఘం వలె శ్యామల వర్ణంతో ఉండి, శార్ఙ్గమనే వింటి నారి రాపిడి చేత కఠినమైనట్టివి, మూడు లోకాలనే మండపానికి నాలుగు స్తంభాల వంటివి అయిన శ్రీహరి యొక్క నాలుగు బాహువులు (చేతులు) మిమ్మల్ని రక్షించుగాక!

శ్లోకము 102

శ్లోకము:

దర్పణార్పితమాలోక్య మాయాస్త్రీరూపమాత్మనః ।
ఆత్మన్యేవానురక్తో వః శివం దిశతు కేశవః ॥ 102 ॥

తాత్పర్యము:
అద్దంలో ప్రతిబింబించిన తన మాయా మోహినీ స్త్రీ రూపాన్ని చూసి, తన రూపంపై తానే అనురాగం పెంచుకున్న ఆ కేశవస్వామి మీకు శుభములను ప్రసాదించుగాక!

శ్లోకము 103

శ్లోకము:

హృది కౌస్తుభోద్భాసీ హరేః పుష్ణాతు వః శ్రియమ్ ।
రాధాప్రవేశరోధాయ దత్తముద్రమివ శ్రియా ॥ 103 ॥

తాత్పర్యము:
శ్రీహరి వక్షఃస్థలంలో ప్రకాశించే కౌస్తుభ మణి — లక్ష్మీదేవి రాధాదేవి యొక్క ప్రవేశాన్ని అడ్డుకోవడానికి వేసిన ముద్ర (తాళం) వలె భాసిల్లుతూ — మీ సంపదలను (శ్రేయస్సును) పెంపొందించుగాక!

శ్లోకము 104

శ్లోకము:

దేహి మత్కందుకం రాధే పరిధాననిగూహితమ్ ।
ఇతి విస్రంసయన్నీవీం తస్యాః కృష్ణో ముదేऽస్తు నః ॥ 104 ॥

తాత్పర్యము:
"ఓ రాధా! నీ చీర కొంగులో దాచిపెట్టిన నా బంతిని నాకు ఇవ్వు" అని చెప్తూ ఆమె కొంగు ముడిని సడలిస్తున్న చిలిపి కృష్ణుడు మనకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించుగాక!

శ్లోకము 105

శ్లోకము:

చండచాణూరదోర్దండమండలీఖండమండితమ్ ।
అవ్యాద్వో బాలవేషస్య విష్ణోర్గోపతనోర్వపుః ॥ 105 ॥

తాత్పర్యము:
భయంకరుడైన చాణూరుని భుజదండముల సమూహాన్ని ముక్కలు చేసి అలంకరించబడినట్టిది, బాల వేషంలో ఉన్నట్టిది, గోపాలుని శరీరాన్ని ధరించినట్టిది అయిన విష్ణుమూర్తి దివ్య విగ్రహం మిమ్మల్ని రక్షించుగాక!

శ్లోకము 106

శ్లోకము:

మీమాంసార్ణవసోమం లసదర్కం తర్కపద్మస్య ।
వేదాంతవిపినసింహం వందే గోవిందసాభిధం బ్రహ్మ ॥ 106 ॥

తాత్పర్యము:
మీమాంస అనే సముద్రానికి చంద్రుని వంటివాడు, తర్కమనే పద్మానికి వికసింపజేసే సూర్యుని వంటివాడు, వేదాంతమనే అడవికి సింహం వంటివాడు అయిన 'గోవిందుడు' అనే నామము గల పరబ్రహ్మానికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

శ్లోకము 107

శ్లోకము:

అవలోకితమనుమోదితమాలింగితమంగనాభిరనురాగైః ।
అధివృందావనకుంజం మరకతపుంజం నమస్యౌమః ॥ 107 ॥

తాత్పర్యము:
బృందావన కుంజములలో గోపికలచే ప్రేమతో చూడబడినట్టిది, అనుమోదించబడినట్టిది, ఆలింగనం చేసుకోబడినట్టిది అయిన మరకత మణుల రాశి వంటి కృష్ణ తత్త్వానికి నమస్కరిస్తున్నాము.

శ్లోకము 108

శ్లోకము:

మకరీవిరచనభంగత్యా రాధాకుచకలశపీడనవ్యసనీ ।
రుజుమపి రేఖాం లుంపన్ వల్లవవేషో హరిర్జయతి ॥ 108 ॥

తాత్పర్యము:
రాధాదేవి వక్షఃస్థలంపై మకరి పత్రాలు (చిత్రాలు) రాసే నెపంతో ఆమె కుచకలశాలను నిమురుతూ, తిన్నని రేఖలను కూడా చెరిపేస్తూ ఆనందించే గోపబాలుని వేషంలో ఉన్న శ్రీహరి ఉత్కృష్టంగా జయించుగాక!

శ్లోకము 109

శ్లోకము:

కఠినతరదామవేష్టనలేఖాసందేహదాయినో యస్య ।
రాజంతి వలివిభంగాః స పాతు దామోదరో భవతః ॥ 109 ॥

తాత్పర్యము:
ఎవని పొట్టపై ఉన్న త్రివళులు (మడతలు) రోటికి కట్టిన కఠినమైన తాడు యొక్క రాపిడి గుర్తులా అని సందేహాన్ని కలిగిస్తూ ప్రకాశిస్తున్నాయో, ఆ దామోదరుడు మిమ్మల్ని కాపాడుగాక!

శ్లోకము 110

శ్లోకము:

ఖిన్నోऽసి ముంచ శైలం బిభృమో వయమితి వదత్సు శిథిలభుజః ।
భరముగ్నవినతబాహుషు గోపేషు హసన్ హరిర్జయతి ॥ 110 ॥

తాత్పర్యము:
"కృష్ణా! నీవు అలసిపోయావు, గోవర్ధన పర్వతాన్ని వదిలిపెట్టు, మేము మోస్తాము" అని గోపకులు చెప్తూ తమ చేతులు సడలించగా, పర్వతం బరువుకు వారి బాహువులు వంగిపోవడం చూసి మందహాసం చేస్తున్న శ్రీహరి జయించుగాక!

శ్లోకము 111

శ్లోకము:

నీతం నవనీతం కియదితి పృష్టో యశోదయా కృష్ణః ।
ఇయదితి గురుజనసంసది కరధృతరాధాపయోధరః పాతు ॥ 111 ॥

తాత్పర్యము:
"ఎంత వెన్న తిన్నావురా?" అని యశోదాదేవి పెద్దల సభలో అడుగగా, "ఇంత" అని చూపుతూ రాధాదేవి కుచములపై చేయి ఉంచిన ఆ బాలకృష్ణుడు మనలను కాపాడుగాక!

శ్లోకము 112

శ్లోకము:

రాధామధుసూదనయోరనుదినముపచీయమానస్య ।
ప్రణయతరోరివ కుసుమం మిథోऽవలోకస్మితం పాయాత్ ॥ 112 ॥

తాత్పర్యము:
రాధా-కృష్ణుల మధ్య రోజురోజుకూ పెరుగుతున్న ప్రణయ వృక్షానికి పూసిన పువ్వుల వలె ఉన్న వారి పరస్పర వీక్షణలు, మందహాసాలు మిమ్మల్ని రక్షించుగాక!

శ్లోకము 113

శ్లోకము:

శ్రుతిమపరే స్మృతిమపరే భార తమపరే భజంతు భవభీతాః ।
అహమిహ నందం వందే యస్యాలిందే పరం బ్రహ్మ ॥ 113 ॥

తాత్పర్యము:
సంసార భయం ఉన్నవారు వేదాలను, స్మృతులను, మహాభారతాన్ని ఉపాసించవచ్చుగాక! కానీ నేను మాత్రం నందమహారాజుకు నమస్కరిస్తున్నాను; ఎందుకంటే ఆ పరబ్రహ్మమే (శ్రీకృష్ణుడు) ఆయన ఇంటి ముంగిట ఆడుకుంటున్నాడు!

శ్లోకము 114

శ్లోకము:

తప్తైః కైర్న తపోభిః ఫలితం తద్గోపబాలానామ్ ।
లోచనయుగలే యాసామంజనమాసీన్నిరంజనంబ్రహ్మ ॥ 114 ॥

తాత్పర్యము:
ఆ గోపకాంతలు ఎంతటి గొప్ప తపస్సులు చేశారో కదా! నిరంజనమైన (నిరాకారమైన) పరబ్రహ్మమే వారి కన్నులకు కాటుకలా నిలిచి దివ్య దర్శనమిచ్చింది.

శ్లోకము 115

శ్లోకము:

మదమయమద్వయదురగం యమునామవతీర్య వీర్యశాలీ యః ।
మమ రతిమమరతిరస్కృతిశమనపరః స క్రియాత్ కృష్ణః ॥ 115 ॥

తాత్పర్యము:
పరాక్రమవంతుడు, దేవతలను తిరస్కరించే రాక్షసులను అణచివేసేవాడు అయిన ఏ శ్రీకృష్ణుడు యమునలోకి దిగి మదించిన ప్రసిద్ధ కాలియ సర్పము యొక్క గర్వాన్ని అణచాడో, ఆ కృష్ణుడు నాలో భక్తిరసాన్ని కలిగింపుగాక!



శ్లోకము 116

శ్లోకము:

స్తనం ధయంతం జననీముఖాబ్జం విలోక్య మందస్మితముజ్జ్వలాంగమ్ ।
స్పృశంతమన్యస్తనమంగులీభిర్వందే యశోదాంకగతం ముకుందమ్ ॥ 116 ॥

తాత్పర్యము:
తల్లి యశోదాదేవి పాలు తాగుతూ, ఆమె ముఖపద్మాన్ని చూసి మందహాసం చేస్తూ, ఉజ్జ్వలమైన దేహంతో ప్రకాశిస్తూ, తన చిన్ని వేళ్లతో రెండవ చంటిని స్పృశిస్తున్నట్టి యశోదాదేవి తొడపై ఉన్న బాలముకుందునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

శ్లోకము 117

శ్లోకము:

భుజప్రభాదండ ఇవోర్ధ్వగామీ స పాతు వః కంసరిపోః కృపాణః ।
యః పాంచజన్యప్రతిబింబభజ్యా ధారాంభసః ఫేనమివ వ్యనక్తి ॥ 117 ॥

తాత్పర్యము:
పైకి లేచిన భుజకాంతి దండం వలె ప్రకాశిస్తున్నట్టి, పాంచజన్య శంఖం యొక్క ప్రతిబింబం పడటం చేత కత్తి వాదర నీటిపై నురుగు వలె శోభిస్తున్నట్టి కంసారి (శ్రీకృష్ణుని) ఖడ్గం మిమ్మల్ని రక్షించుగాక!

శ్లోకము 118

శ్లోకము:

విహాయ పీయూషరసం మునీశ్వరా మమాంఘ్రిరాజీవరసం పిబంతి కిమ్ ।
ఇతి స్వపాదాంబుజపానకౌతుకీ స గోపబాలః శ్రియమాతనోతు వః ॥ 118 ॥

తాత్పర్యము:
"మునీశ్వరులు అమృత రసాన్ని వదిలిపెట్టి నా పాదపద్మ రసాన్ని ఎందుకు తాగుతున్నారు?" అని కుతూహలంతో తన పాదపద్మాన్ని నోట్లో పెట్టుకుని చప్పరిస్తున్న ఆ గోపబాలుడు (శ్రీకృష్ణుడు) మీకు సకల సంపదలను అనుగ్రహించుగాక!

శ్లోకము 119

శ్లోకము:

విలిఖ్య సత్యాకుచకుంభసీమ్ని పత్రావలీన్యాసమిషేణ రాధామ్ ।
లీలారవిందేన తయా సరోషం పాయాద్విటః కోऽప్యభిహన్యమానః ॥ 119 ॥

తాత్పర్యము:
సత్యభామాదేవి వక్షఃస్థలంపై మకరి పత్రాలు రాసే నెపంతో 'రాధ' రూపాన్ని రాసినందున, కోపగించిన సత్యభామ చేతిలోని లీలాపద్మంతో దెబ్బలు తింటున్న ఆ ధూర్తుడైన చిలిపి కృష్ణుడు మిమ్మల్ని కాపాడుగాక!

శ్లోకము 120

శ్లోకము:

స పాతు వో యస్య హతావశేషాస్తత్తుల్యవర్ణాంజనరంజితేషు ।
లావణ్యయుక్తేష్వపి విత్రసంతి దైత్యాః స్వకాంతా నయనోత్పలేషు ॥ 120 ॥

తాత్పర్యము:
ఎవనిచేత సంహరింపబడగా మిగిలిన రాక్షసులు — తమ ప్రియురాళ్ల యొక్క కాటుకతో అలంకరించబడిన కంటిపాపలను (నల్ల కలువలను) చూసి, అవి కృష్ణుని శ్యామల కాంతిని పోలి ఉన్నాయని భయపడిపోతున్నారో, ఆ శ్రీకృష్ణుడు మిమ్మల్ని రక్షించుగాక!

శ్లోకము 121

శ్లోకము:

కుంచితాధరపుటేన పూరయన్ వంశికాం ప్రచలదంగులిక్రమః ।
మోహయన్నిఖిలవామలోచనాః పాతు కోऽపి నవనీరదచ్ఛవిః ॥ 121 ॥

తాత్పర్యము:
వంచిన పెదవులతో వేణువును ఊదుతూ, వేళ్లను వేగంగా కదుల్చుతూ, సమస్త సుందరాంగులను (గోపికలను) మోహింపజేస్తున్నట్టి క్రొత్త మేఘచ్ఛవి గల ఆ నవమోహన కృష్ణుడు మనలను కాపాడుగాక!

శ్లోకము 122

శ్లోకము:

అతసీకుసుమోపమేయకాంతిర్యమునాతీరకదంబమధ్యవర్తీ ।
నవగోపవధూవినోదశాలీ వనమాలీ వితనోతు మంగళం వః ॥ 122 ॥

తాత్పర్యము:
అవిసె పూల వర్ణంతో సమానమైన నీలకాంతి గలవాడు, యమునా తీరంలోని కదంబ వృక్షాల మధ్య విహరించేవాడు, నవ గోపకాంతలతో వినోదించేవాడు, వనమాల ధరించినవాడు అయిన శ్రీకృష్ణుడు మీకు మంగళములను ప్రసాదించుగాక!

శ్లోకము 123

శ్లోకము:

గాయంతీనాం గోపసీమంతినీనాం స్ఫీతాకాంక్షమక్షిరోలంబమాలామ్ ।
నిశ్చాంచల్యామాత్మవక్త్రారవిందే కుర్వన్నవ్యాద్దేవకీనందనో వః ॥ 123 ॥

తాత్పర్యము:
తన గుణగానం చేస్తున్న గోపికల యొక్క చంచలమైన కంటిచూపులను (తుమ్మెదల వరుసలను) తన ముఖపద్మంపై నిశ్చలంగా నిలిపేటట్లు ఆకర్షిస్తున్న ఆ దేవకీనందనుడు మిమ్మల్ని రక్షించుగాక!

శ్లోకము 124

శ్లోకము:

పుంజీభూతం ప్రేమ గోపాంగనానాం మూర్తీభూతం భాగధేయం యదూనామ్ ।
ఏకీభూతం గుప్తవిత్తం శ్రుతీనాం శ్యామీభూతం బ్రహ్మ మే సన్నిధత్తామ్ ॥ 124 ॥

తాత్పర్యము:
గోపికల ప్రేమ సమూహమై నట్టిది, యదువంశీయుల అదృష్టమే మూర్తీభవించినట్టిది, వేదాల రహస్య నిధియై నట్టిది, శ్యామల రూపం దాల్చిన పరబ్రహ్మమైన శ్రీకృష్ణుడు నా హృదయమున నివసించుగాక!

శ్లోకము 125

శ్లోకము:

ఆనందమాద్ధతమాయతలోచనానామానీలమావలితకంధరమాత్తవంశమ్ ।
ఆపాడమాముకుటమాకలితామృతౌఘమాకారమాకలయతాముపమాంతరం నః ॥ 125 ॥

తాత్పర్యము:
విశాల నేత్రాలు గల గోపికలకు ఆనందాన్ని ఇస్తూ, నల్లని శ్యామల వర్ణంతో, వంచిన మెడతో, చేతిలో వేణువును పట్టుకుని, కిరీటం నుండి పాదాల వరకు అమృత రసాన్ని వర్షిస్తున్న ఆ దివ్య రూపం నిరుపమానమైనది (దానికి వేరే ఉపమానం లేదు).

శ్లోకము 126

శ్లోకము:

త్వాం పాతు నీలనలినీదలదామకాంతేః కృష్ణస్య పాణిసరసీరుహకోశబంధః ।
రాధాకపోలమకరీలిఖనేషు యోऽయం కర్ణావతంసకమలం విపులీచకార ॥ 126 ॥

తాత్పర్యము:
నల్ల కలువ పూల మాల వంటి కాంతి గల శ్రీకృష్ణుని హస్తపద్మము — రాధాదేవి చెక్కిళ్లపై చిత్రాలు రాసే సమయంలో ఆమె చెవి కలువ పూవును పక్కకు తొలగించి విశాలం చేసినట్టి ఆ హస్తము మిమ్మల్ని రక్షించుగాక!

శ్లోకము 127

శ్లోకము:

ఉత్ఫుల్లమానసరసీరుహచారుమధ్యనిర్యన్మధువ్రతభరద్యుతిహారిణీభిః ।
రాధావిలోచనకటాక్షపరంపరాభిర్దృష్టో హరిస్తవ సుఖాని తనోతు కామమ్ ॥ 127 ॥

తాత్పర్యము:
వికసించిన కమలాల నడుమ తిరిగే భ్రమర సమూహం కన్నా నల్లనైన రాధాదేవి కటాక్ష వీక్షణలచే చూడబడిన శ్రీహరి మీకు కావలసినంత సుఖసంతోషాలను ప్రసాదించుగాక!

శ్లోకము 128

శ్లోకము:

గోవర్ధనోద్ధరణహృష్టసమస్తగోపనానాస్తుతిశ్రవణలజ్జితమానసస్య ।
స్మృత్వా వరాహవపురిందుకలాప్రకాశదంష్ట్రోద్ధృతక్షితి హరేరవతు స్మితం వః ॥ 128 ॥

తాత్పర్యము:
గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తినప్పుడు గోపకులు చేసిన రకరకాల స్తుతులను విని సిగ్గుపడి, పూర్వం వరాహరూపంలో దంతాగ్రముపై భూమండలాన్నంతటినీ ఎత్తిన ఘట్టాన్ని గుర్తుచేసుకుని నవ్వుకున్న శ్రీహరి యొక్క మందహాసము మిమ్మల్ని కాపాడుగాక!

శ్లోకము 129

శ్లోకము:

అభినవనవనీతప్రీతమాతామ్రనేత్రం వికచనలినలక్ష్మీస్పర్ధి సానందవక్త్రమ్ ।
హృదయభవనమధ్యే యోగిభిర్ధ్యానగమ్యం నవగగనతమాలశ్యామలం కంచిదీడే ॥ 129 ॥

తాత్పర్యము:
తాజా వెన్నను చూసి సంతోషంతో ఎర్రబారిన నేత్రాలు గలవాడు, వికసించిన పద్మం వంటి ప్రసన్న ముఖం గలవాడు, యోగుల హృదయ కమలంలో ధ్యానంలో దర్శనమిచ్చేవాడు, నూతన మేఘం మరియు తమాల వృక్షం వలె నల్లనైన ఆ శ్రీకృష్ణుని నేను స్తుతిస్తున్నాను.

శ్లోకము 130

శ్లోకము:

అభినవనవనీతస్నిగ్ధమాపీతదుగ్ధధృతికణపరిదిగ్ధముగ్ధమంగం మురారేః ।
దిశతు భువనకృచ్ఛ్రచ్ఛేది తాపింఛగుచ్ఛచ్ఛవి నవశిఖిపిచ్ఛాలాంఛితం వాంఛితం వః ॥ 130 ॥

తాత్పర్యము:
తాజా వెన్నచే మెరుస్తున్నట్టి, తాగిన పాల బిందువులతో అలంకరించబడిన మృదువైన అంగములు గలట్టి, లోక బాధలను నశింపజేసేట్టి, చీకటి పువ్వుల పూగుత్తి (తాపింఛ/చీకటి) కాంతి కలిగి, నెమలి పంఛంతో శోభిల్లే శ్రీకృష్ణుని దివ్యమంగళ విగ్రహం మీ కోరికలను నెరవేర్చుగాక!

శ్లోకము 131

శ్లోకము:

కనకకలశస్వచ్ఛే రాధాపయోధరమండలే నవజలధరశ్యామామాత్మద్యుతిం ప్రతిబింబితామ్ ।
అసితసిచయప్రాంతభ్రాంత్యా ముహుర్ముహురుత్క్షిపన్ జయతి జనితబ్రీడాహాసం ప్రియాః హరిః ॥ 131 ॥

తాత్పర్యము:
బంగారు కలశాల వలె స్వచ్ఛమైన రాధాదేవి వక్షఃస్థలంలో ప్రతిబింబించిన తన నల్లని శ్యామల కాంతిని చూసి, అది రాధ కొంగు భాగామని భావించి మళ్లీ మళ్లీ పక్కకు జరుపుతూ, దానివల్ల ప్రియురాలైన రాధలో సిగ్గుతో కూడిన నవ్వును రగిలిస్తున్న శ్రీహరి ఉత్కృష్టంగా జయించుగాక!

No comments:

Post a Comment

అరిపలాయనమ్, ప్రతాపవర్ణనమ్, కీర్తివర్ణనమ్

  అరిపలాయనమ్ శ్లోకము 1 సాలకాననయుక్తాపి సాలకాననవర్జితా | హారావరుద్ధకణ్ఠాపి విహారారివధూస్తవ || 1 || విశేషాలు (విరోధాభాస & శ్లేషాలంకారము): ...