సుభాషిత రత్న భాండాగారము (విశిష్టరాజప్రశంసా విభాగము) లోని 28 నుండి 51 వరకు గల శ్లోకాలు,మరియు సరళమైన తాత్పర్యాలు
దలపతిరాయః(1)దశరథః(2) దిల్లీన్ద్రచూడామణిః(2)నిజామశాహః(10) నృసింహః (11)
దలపతిరాయః
శ్లోకము 28
నవచన్ద్రం చన్ద్రార్ధచూడం చతురుదధిచయం చన్ద్రికాం చన్ద్రకాన్తంచార్వఙ్గీలోచనాన్తం చమరసహచరీబాలభారోచ్చయం చ |ఖర్వీకుర్వన్తి దర్వీకరతిలకమపి ధ్వస్తగుర్వీతిభీతిస్వవీథీప్రస్థితాస్తే దలపతిగృహిణి త్వద్యశస్తోమసోమాః || 28 ||
- విశేషాలు:
- దలపతిగృహిణి = దలపతిరాయ చక్రవర్తి పట్టమహిషికి సంబోధన
. - దర్వీకరతిలకమ్ = సర్పరాజైన ఆదిశేషుని
.
- తాత్పర్యము:ఓ దలపతిరాయ మహారాజ్ఞీ! లోకంలోని మహాభయాలన్నింటినీ పటాపంచలు చేస్తూ ఆకాశవీధిలో నిర్భయంగా విహరించే నీ తెల్లని యశోచంద్రకాంతి సమూహాలు — నూతన చంద్రుణ్ణి, శివుని శిరస్సుపైనున్న చంద్రవంకను, నాలుగు మహాసముద్రాలను, వెన్నెలను, చంద్రకాంతమణులను, సుందరీమణుల కటాక్షాలను, చమరీమృగాల తెల్లని తోకల సమూహాన్ని, చివరికి శ్వేతవర్ణుడైన ఆదిశేషుని సైతం తమ ధవళ ప్రకాశం ముందు వెలవెలబోయేలా (అత్యల్పమైనవిగా) చేస్తున్నాయి
!
దశరథః
శ్లోకము 29
ఆహవే జగదుద్దణ్డరాజమణ్డలరాహవే |భానుకులప్రసూతిః సుత్రామ్ణో విజయసహకృత్వా దశరథః || 29 ||
- విశేషాలు:
- రాహవే = శత్రురాజులనే సూర్యమండలాలను మింగివేసే రాహువు వంటివాడు
. - సుత్రామ్ణః = దేవరాజైన ఇంద్రునికి విజయసహకారి
.
- తాత్పర్యము:రణరంగంలో ఉద్దండులైన శత్రురాజమండలాన్ని కబళించే రాహువు వంటివాడు, సూర్యవంశోద్భవుడు, దేవేంద్రునికి సైతం రాక్షస యుద్ధాలలో విజయసహకారియై నిలిచినవాడైన దశరథ మహారాజు సర్వోత్కర్షతో విలసిల్లుతున్నాడు
.
శ్లోకము 30
యస్యోద్యద్భుజదణ్డచణ్డిమవలత్కోదణ్డలీలాయితై-ర్నిష్పీతే దనుజేన్ద్రచన్ద్రవదనాద్భ్రూవల్లరీవిభ్రమే |లక్ష్మీమస్రవిపాటలక్షతమయీమాలమ్బతే కేవలంపౌలోమీకరజాఙ్కురవ్యతికరాదాఖణ్డలీయం వపుః || 30 ||
- విశేషాలు:
- పౌలోమీ = ఇంద్రుని భార్యయైన శచీదేవి
. - కరజాఙ్కుర = గోళ్ల తాకిడి చేత
.
- తాత్పర్యము:ఈ దశరథుని ప్రచండ భుజదండాల కోదండ లీలావిలాసాలకు రాక్షసరాజులు హతమవగా, వారి సుందరీమణుల ముఖాలలోని విలాసాలన్నీ ఇంకిపోయాయి
. యుద్ధభయాలన్నీ సమసిపోవడం వల్ల దేవేంద్రుని శరీరానికి యుద్ధక్షతాలు పూర్తిగా తప్పిపోయాయి; ఆయన శరీరం కేవలం తన ప్రియురాలైన శచీదేవి సుఖానుభూతిలో కలిగించిన లేత గోటిగాట్ల రక్తాంశువులతో కూడిన శృంగార శోభను మాత్రమే పొందుతోంది !
దిల్లీన్ద్రచూడామణిః
శ్లోకము 31
రాజేతి క్షణదాకరం విజయతే దానోరులక్ష్మీరితిస్వాఙ్గం బహువాహినీపతిరితి క్షీరోదమాస్కన్దతి |దుర్గాధీశ ఇతి స్ఫురతి పురరిపుం విద్వేష్టి భోగోద్భట-శ్రీరిత్యర్హతి వాసుకిం స్వయశసా దిల్లీన్ద్రచూడామణిః || 31 ||
- విశేషాలు:
- శ్లేషాలంకారము: రాజా = చంద్రుడు / చక్రవర్తి; వాహినీపతిః = సముద్రుడు / సేనాపతి; దుర్గాధీశః = శివుడు (దుర్గాపతి) / కోటల అధిపతి; భోగీ = ఆదిశేషుడు / భోగభాగ్యశాలి
.
- తాత్పర్యము:ఢిల్లీ చక్రవర్తి తన స్వచ్ఛమైన కీర్తితో లోకంలోని దివ్య శక్తులన్నింటినీ పరిహసిస్తున్నాడు
: - తాను నిజమైన 'రాజు'ను కనుక చంద్రుణ్ణి జయిస్తున్నాడు
; - అపరిమితమైన సేనావాహినులు కలవాడు (బహువాహినీపతి) కనుక సముద్రుని గర్వాన్ని అణచుతున్నాడు
; - దుర్భేద్యమైన కోటలకు అధిపతి (దుర్గాధీశుడు) కనుక సాక్షాత్తు పరమశివుణ్ణి (దుర్గాపతిని) ధిక్కరిస్తున్నాడు
; - గొప్ప భోగభాగ్యాలు గలవాడు (భోగి) కనుక ఆదిశేషుని సైతం తన కీర్తితో అధిగమిస్తున్నాడు
!
శ్లోకము 32
జయశ్రియః కృపాణీయ వేణీ నానాఖ్యభూపతేః |అస్యాం కరగృహీతాయామసావభిముఖీ తవ || 32 ||
- విశేషాలు:
- కత్తి చేతబట్టుట మరియు విజయలక్ష్మి జడను పట్టి వశపరచుకొనుట అనే శ్లేష
.
- తాత్పర్యము:ఓ నానారాజా! నీ చేతిలోని ఈ నల్లని ఖడ్గము సాక్షాత్తు విజయలక్ష్మి యొక్క కేశపాశం (జడ) లాంటిది
. నీవు యుద్ధంలో కత్తిని చేతబట్టగానే (ఆమె జడను చేత్తో పట్టుకోగానే), ఆ విజయలక్ష్మి పరవశించి నేరుగా నీకు సమ్ముఖురాలై వశమవుతోంది !
నిజామశాహః
శ్లోకము 33
నృపతినిజామ తవాద్భుతచరణార్పణబహులపీడాభిః |రచయతి బహిరివ రసనామరుణధ్వజకైతవాదవనిః || 33 ||
- తాత్పర్యము:ఓ నిజాం బాద్షా! నీ అపార సైన్యాల పాదతాడనానికి, రథగజాశ్వాల బరువుకు భూదేవి తట్టుకోలేక విలవిలలాడుతోంది
. ఆ భరించలేని భారం వల్ల కలిగిన ఆయాసంతో, ఆమె నీ సైన్యంలోని ఎర్రని జెండాల వ్యాజంతో తన ఎర్రటి నాల్కను బయటపెట్టి రొప్పుతోందా అన్నట్లుగా ఆ దృశ్యం కనువిందు చేస్తోంది !
శ్లోకము 34
ధరణిధర నిజామశాహ యుష్మత్కరకరవాలకరాలకాలసర్పః |నిర్యచ్ఛోణితనిపీయ పీనో దిశి దిశి ముఞ్చతి కఞ్చుకం యశస్తే || 34 ||
- తాత్పర్యము:ఓ నిజాం రాజా! నీ చేతిలోని భయంకరమైన ఖడ్గమనే నల్లని కాలసర్పం, రణరంగంలో శత్రువుల రక్తధారలన్నింటినీ త్రాగి దృఢంగా బలిసిపోయింది
. ఆ తృప్తితో అది సమస్త దిక్కులలోనూ తన తెల్లని కుబుసాన్ని (పాము కుబుసమును) విడుస్తున్నట్లుగా నీ ధవళ కీర్తి వ్యాపిస్తోంది !
శ్లోకము 35
అటత్కటకఘోటకప్రకటచాపాటఙ్కారవ-చ్చటచ్ఛటితి స్ఫుటం స్ఫుటతి మేదినీ కర్పరమ్ |నిజామధరణీపతౌ వలతి కౌతుకాడమ్బరా-దిదం భువనమణ్డలం దరదరీదరీదర్యహో || 35 ||
- తాత్పర్యము:నిజాం నవాబు యుద్ధోత్సాహంతో కదిలినప్పుడు — సైన్యాలలోని గుఱ్ఱాల డెక్కల చప్పుళ్లకు, ధనుస్సుల టంకారాల ధాటికి ఈ భూకపాలమంతా "చటచ్ఛట్" అనే భీకర ధ్వనులతో బ్రద్దలైపోతోంది
. సమస్త భూమండలం భయంతో గజగజ వణుకుతూ నెర్రెలు బారి గుహలు గుహలుగా పగిలిపోతోంది !
శ్లోకము 36
నిజామశాహ భవతః ప్రౌఢైః ప్రతాపానలై-రాగేవా ద్రవరూపతాముపగతే చామీకరాణాం చయే |భ్రశ్యద్వాసవధామధోరణి ముహుర్మజ్జద్గ్రహ-గ్రామణి త్రస్యత్కామిని నిఃపతద్వనితలం మేరోః సమున్మీలతి || 36 ||
- విశేషాలు:
- చామీకరాణామ్ = బంగారపు రాశులు
. - వాసవధామ = ఇంద్రభవనము
.
- తాత్పర్యము:ఓ నిజాం బాద్షా! నీ ప్రచండ పరాక్రమాగ్ని తాపానికి బంగారు మేరుపర్వతం కరిగి ద్రవమైపోతోంది
. ఆ వేడిమికి పర్వతం కరిగిపోతుండగా, దానిపైనున్న ఇంద్రుని నివాసాలు కూలిపోతున్నాయి; సూర్యాది గ్రహాలు మునిగిపోతున్నాయి; దివ్యకాంతలు భయంతో పరుగులు తీస్తున్నారు; మేరుశిఖరాలు నేలమట్టమైపోతున్నాయి !
శ్లోకము 37
క్షోణీకామ నిజామ తావకభుజం లబ్ధ్వా భుజఙ్గీశ్వరంజానీమః కరవాలకాలభుజగీ కిం నామ గర్భిణ్యభూత్ |మత్తేభేన్ద్రవిభిన్నకుమ్భవిదలన్ముక్తాకలాపచ్ఛలా-దచ్ఛామణ్డపరమ్పరామధిరణం సూతే స్ఫురన్తీ ముహుః || 37 ||
- తాత్పర్యము:ఓ నిజాం రాజా! నీ భుజమనే సర్పరాజుతో సంగమించి, నీ చేతిలోని ఖడ్గమనే నల్లని ఆడసర్పం గర్భం దాల్చిందేమోనని మాకు అనిపిస్తోంది
! ఎందుకంటే, రణరంగంలో అది శత్రువుల మదపుటేనుగుల కుంభస్థలాలను చీల్చినప్పుడు రాలే తెల్లని గజముత్యాల నెపంతో — అది గుండ్రని స్వచ్ఛమైన పాముగుడ్లను వరుసలుగా ప్రసవిస్తోందా అన్నట్లుగా రాలిపడుతున్నాయి !
శ్లోకము 38
వాహవ్యూహఖురక్షతాం వసుమతీం సంవీక్ష్య మూర్ఛావతీంభేరీఝాఙ్కృతిచఞ్చలేన పయసా వారాంనిధిః సిఞ్చతి |దిగ్బాలా తనుతే నిజామనృపతేర్వాతం పతాకాంశుకై-ర్ధూలీధోరణిరశ్వినీసుతమివ ప్రష్టుం దివం ధావతి || 38 ||
- విశేషాలు:
- రూపకాలంకారము: మూర్ఛిల్లిన భూకాంతకు సముద్రుని నీటితో ఉపశమనం; జెండాలతో విసరుట; అశ్వినీదేవతల (వైద్యుల) కోసం రణధూళి ఆకాశానికి పరుగులెత్తుట
.
- తాత్పర్యము:నీ అశ్వాల డెక్కల తాకిడితో గాయపడి మూర్ఛపోయిన భూదేవిని చూసి, సముద్రుడు యుద్ధభేరీల కంపనాలతో పైకిలేచిన తన నీటితుంపరలతో ఆమె ముఖంపై నీళ్లు చల్లుతున్నాడు
. దిక్కులనే కాంతలు నీ జెండాల కొంగులతో ఆమెకు సేదదీరుస్తూ విసురుతున్నారు . ఇక రణరంగం నుండి ఆకాశానికెగసిన దట్టమైన ధూళి — ఆ భూదేవికి చికిత్స చేయడానికి దేవవైద్యులైన అశ్వినీదేవతలను తీసుకురావడానికి స్వర్గానికి పరుగులెత్తుతోందా అన్నట్లుంది !
శ్లోకము 39
విద్వద్గోష్ఠీగరిష్ఠ ప్రతిభటదమన శ్రీనిజామః ప్రతీమఃకృత్వా త్వత్కీర్తిగాథాస్త్వవహతి గణవిధిం పద్మయోనిః కఠిన్యా |వక్రా లేఖా గురూణామమృతకరకలాం కఞ్చమల్లీమరాలాఃశుద్ధా లేఖా లఘూనాం విసభుజగనభోనిమ్నగాదన్తిదన్తాః || 39 ||
- విశేషాలు:
- ఛందోగణన చమత్కారం: గురువులు (వక్రరేఖలు – 'S'), లఘువులు (సరళరేఖలు – 'I')
.
- తాత్పర్యము:ఓ నిజాం రాజా! బ్రహ్మదేవుడు సుద్దముక్క పట్టుకుని నీ అనంత కీర్తిగాథలను లెక్కిస్తూ ఛందస్సులోని గురులఘువులను రచిస్తున్నట్లుంది
: - చంద్రవంక, మొల్లపూలు, హంసలు ఆయన రాసిన వంకర 'గురు' అక్షరాలుగా మారుతున్నాయి
; - తామరతూండ్లు, ఆదిశేషుడు, ఆకాశగంగ, ఏనుగు దంతాలు ఆయన గీసిన నిలువు 'లఘు' అక్షరాలుగా శోభిల్లుతున్నాయి
!
శ్లోకము 40
అఙ్గాః సంజాతభఙ్గా ద్యునవచతిరఙ్గాః కలిఙ్గాస్తైలఙ్గాఃస్వర్గగఙ్గాభిషవణమతయః శీర్యదఙ్గాశ్చ వఙ్గాః |లాటాః ఖిద్యల్లలాటాః పదగమనదృఢాద్దర్వీకరతిలకమపిధ్వస్తగుర్వీతిభీతి స్వవీథీప్రస్థితాస్తే శ్వాసలోలాశ్చ చోలాజాయన్తే శ్రీనిజామ పృథురణ భవతః ప్రౌఢనిఃసాణనాదాత్ || 40 ||
- తాత్పర్యము:ఓ శ్రీనిజాం రాజా! నీ ప్రచండ రణభేరీల భీకర నాదాన్ని విన్నంతనే శత్రుదేశాలన్నీ కకావికలమవుతున్నాయి
: అంగరాజులు భంగపడ్డారు; కళింగులు ప్రాణాలు విడిచారు; తెలంగాణ పాలకులు స్వర్గగంగలో స్నానం చేయాలనే వీరస్వర్గ బుద్ధిని పొందారు; వంగదేశీయులు అవయవాలు తెగి నేలకూలారు; లాటదేశీయులు భయంతో నుదుటిని బాదుకుంటున్నారు; చోళరాజులు కాళ్లీడ్చుకుంటూ అడవుల్లో పడి ఆయాసంతో రొప్పుతున్నారు !
నృసింహః
శ్లోకము 41
చిరాదక్ష్ణోర్జాడ్యం శమయతి సమస్తాసురవధూ-కచాకృష్టిక్రీడాప్రసభసుభగీభావుకభుజః |త్రిలోకీజఙ్ఘాలాలజ్జ్వలసహజతేజా భవత్వస్తిరస్తు తవ బాహవే || 41 ||
- తాత్పర్యము:శత్రువుల అంతఃపుర స్త్రీల కేశాలను సైతం యుద్ధంలో బంధించి లొంగదీసుకోగల వీరపరాక్రమము, ముల్లోకాలలోనూ జ్వలించే అద్భుత సహజ తేజస్సు గల ఓ నృసింహ మహీపాలా! నీ బాహుదండానికి నిరంతరం సకల శుభములు, విజయములు కలుగుగాక
!
శ్లోకము 42
త్వయి లోచనగోచరం గతే సఫలం జన్మ నృసింహభూపతే |అజనిష్ట మమేతి సాదరం యుధి విజ్ఞాపయతి ద్విషాం గణః || 42 ||
- తాత్పర్యము:ఓ నృసింహ భూపతీ! రణరంగంలో నీ చేతిలో మరణించే శత్రువీరులు సైతం — "ఓ రాజా! నిన్ను కళ్లారా దర్శించిన తర్వాతనే మా జన్మ ధన్యమై సఫలమైంది" అని ఎంతో భక్తిగౌరవాలతో నీకు విన్నవించుకుంటూ ప్రాణాలను విడుస్తున్నారు
!
శ్లోకము 43
కౌముదీవ తుహినాంశుమణ్డలం జాహ్నవీవ శశఖణ్డమణ్డనమ్ |పశ్య కీర్తిరనురూపమాశ్రితా త్వాం విభాతి నరసింహభూపతే || 43 ||
- తాత్పర్యము:చంద్రుని ఆశ్రయించిన వెన్నెలవలె, పరమశివుని జటాజూటాన్ని ఆశ్రయించిన గంగానదివలె — ఓ నరసింహ మహారాజా! స్వచ్ఛమైన నీ ధవళ కీర్తి, తనకు అత్యంత తగిన ఉత్తమ ఆశ్రయుడవైన నిన్ను పొంది దివ్యంగా ప్రకాశిస్తోంది
!
శ్లోకము 44
గణ్డాభోగే విహరతి మదైః పిచ్ఛిలే దిగ్గజానాంవైరిస్త్రీణాం నయనకమలేష్వఞ్జనాని ప్రమార్ష్టి |యద్యప్యేషా హిమకరకరాద్వైతసౌబస్తికై తేకీర్తిర్దిక్షు స్ఫురతి తదపి శ్రీనృసింహక్షితీన్ద్ర || 44 ||
- విశేషాలు:
- సౌబస్తికై = మంగళం పలికే వెలుగుతో కూడినది
.
- తాత్పర్యము:చంద్రకిరణాలవలె తెల్లనైన నీ కీర్తి దిగంతాలలో విహరిస్తున్నా విచిత్రమైన పనులను చేస్తోంది
: దిగ్గజాల చెక్కిళ్ల మదజలపు జిడ్డులో జారకుండా తిరుగుతోంది; ఇటు శత్రువుల భార్యల కనుదమ్ములలోని నల్లని కాటుకను కన్నీటితో తుడిచివేస్తోంది!
శ్లోకము 45
విద్యారత్నం స్ఫుటం సరసకవితా యానరత్నం తురఙ్గోవాఞ్ఛారత్నం పరమపదవీ భోగరత్నం మృగాక్షీ |స్రోతోరత్నం విబుధతటినీ మాసరత్నం వసన్తోభూభృద్రత్నం కనకశిఖరీ భూపరత్నం నృసింహః || 45 ||
- తాత్పర్యము:రత్నములలోకెల్లా శ్రేష్ఠమైన వాటి వర్ణన
: - విద్యలలో రత్నము సరస కవిత్వము
; - వాహనాలలో రత్నము ఉత్తమాశ్వము
; - కోరికలలో రత్నము మోక్షపదవి
; - భోగాలలో రత్నము సుందరి
; - ప్రవాహాలలో రత్నము ఆకాశగంగ
; - ఋతువులలో రత్నము వసంతము
; - పర్వతాలలో రత్నము మేరుపర్వతము
; - ఇక భూపాలురలోకెల్లా రత్నము వంటివాడు శ్రీనృసింహ మహారాజు
!
శ్లోకము 46
నిశారత్నం చన్ద్రః శయనతలరత్నం శశిముఖీసభారత్నం విద్వాఞ్ఛ్రవణపుటరత్నం హరికథా |కలారత్నం గానం దివిగమనరత్నం దినకరోమహీరత్నం మన్యే సపది నరసింహః క్షితిపతిః || 46 ||
- తాత్పర్యము:రాత్రులకు రత్నము చంద్రుడు; శయ్యకు రత్నము ప్రియురాలు; సభకు రత్నము విద్వాంసుడు; చెవులకు రత్నము శ్రీహరి కథా శ్రవణము; లలితకళలలో రత్నము గానము; ఆకాశ సంచారులలో రత్నము సూర్యభగవానుడు; ఈ సమస్త భూమండలానికి రత్నం వంటివాడు నరసింహ క్షితిపతి
!
శ్లోకము 47
శ్రీలక్ష్మీనరసింహ సాన్ద్రజలదే చఞ్చన్నఖాలీతడి-ద్ధామ్ని చ్ఛన్నరిపుప్రతాపతపనే కోపావలిం వర్షతి |పూర్ణా శోణితవాహినీ సురమనఃసన్తాపదావానలఃశాన్తోఽభూద్ద్విషదాంపవనం రామం వైరివనితాసీమన్తమార్గోదయః || 47 ||
- తాత్పర్యము:లక్ష్మీనరసింహ రాజా అనే దట్టమైన మేఘము తన వాడియైన గోళ్లనే మెరుపుల కాంతులతో శత్రువుల ప్రతాప సూర్యుని కప్పివేసి రౌద్రాన్ని వర్షింపజేయగా — రణభూమిలో రక్తపు నదులు నిండాయి; దేవతల హృదయాలలోని సంతాప దావాగ్ని చల్లారింది; శత్రువుల భార్యల పాపిటలలోని సిందూరం తుడిచిపెట్టుకుపోయింది
!
శ్లోకము 48
రక్తామ్రవపుషః స్వైరం రుదన్తో ముహుర్దేవ శ్రీనరసింహ తే రిపుజనా దిగ్వాససో నిస్త్రపాః |ఉద్గచ్ఛజ్జఠరాన్త్రనాలసహితాస్తే నూనమాసన్పునర్జన్మానో రణభూమిమాతురుదరాత్తత్కాలమేవ చ్యుతాః || 48 ||
- తాత్పర్యము:ఓ నరసింహదేవా! నీ దెబ్బకు ప్రేగులు బయటపడి, రక్తంతో తడిసి ఎర్రబారిన దేహాలతో, వివస్త్రులై నేలపై పడి రోదిస్తున్న నీ శత్రువులను చూస్తుంటే — బొడ్డుతాడుతో సహా తల్లి కడుపులోనుండి అప్పుడే నేలపడిన పసిపిల్లల్లా, వారు రణభూమి అనే తల్లి గర్భం నుండి ఇప్పుడే జన్మించారా అన్నట్లుగా ఉంది
!
శ్లోకము 49
దేవ త్వత్తరుణప్రతాపశిఖినో నిఃశేషమేధాయతేశత్రూణాం పటలం తదీయమయశో జానామి ధూమాయతే |మార్తణ్డాంశులసన్నఖావలిరసౌ జ్వాలాకలాపాయతేదుఃఖానాం నికరస్తథా సుమనసాం సఙ్ఘః పతఙ్గాయతే || 49 ||
- తాత్పర్యము:ఓ మహారాజా! నీ ప్రతాపాగ్ని ముందు శత్రుసమూహమంతా ఎండుకట్టెలై (సమిధలై) మండుతోంది; వారి అపకీర్తియే దట్టమైన పొగలా లేస్తోంది; నీ గోళ్ల కాంతులే అగ్నిజ్వాలలవుతున్నాయి; శత్రువుల దుఃఖాలన్నీ మిడుతల సమూహంలా ఆ మంటల్లో పడి భస్మమవుతున్నాయి
!
శ్లోకము 50
కిం మధ్యాహ్నదివాకరోఽయమపరః కిం వా యమౌర్వానలఃకిం వాసౌ చపలాచయః పశుపతేః కిం భాలనేత్రానలః |కిం వాఽసౌ ప్రలయానలః కిమథవా సర్వోఽపి భౌమానలఃశ్రీమత్సింహ భవత్ప్రతాపమహిమా నోదేతి కేషాం మతిః || 50 ||
- తాత్పర్యము:శ్రీనరసింహ మహారాజా! నీ ప్రతాపాన్ని చూసిన ఎవరి మనస్సులోనైనా ఇలాంటి సందేహం కలుగకమానదు
: "ఇతడు మధ్యాహ్నపు సూర్యుడా? లేక సముద్రంలోని బడబాగ్నియా? మెరుపుల సమూహమా? పరమశివుని మూడవ కంటి అగ్నిజ్వాలయా? లేక ప్రళయకాలాగ్నియా? భూమిపై ఉద్భవించిన సకలాగ్నుల సమ్మేళనమా?" అని అందరూ ఆశ్చర్యపడుతున్నారు!
శ్లోకము 51
కాఠిన్యం కుచకుమ్భయోర్నయనయోశ్చాఞ్చల్యమేతద్ద్వయంభో బ్రహ్మన్భవతా కథం న పదయోరస్మాకమాసాదితమ్ |ఇత్థం శ్రీనరసింహ తే త్రిభువనాధీశస్య ధాటీభియాకాన్తారేషు మిథః పలాయనపరా జల్పన్తి వైరిస్త్రియః || 51 ||
- తాత్పర్యము:ముల్లోకాలనూ జయించే ఓ నరసింహ మహారాజా! నీ దండయాత్ర భయంతో అడవుల్లో పడి పరుగులు తీస్తున్న శత్రువుల భార్యలు తమలో తాము ఇలా విలపిస్తూ బ్రహ్మను నిందిస్తున్నారు
: "ఓ విధాతా! మా స్తనాలకు కఠినత్వాన్ని, మా కన్నులకు చంచలత్వాన్ని (చలన వేగాన్ని) ఇచ్చావు కదా; ఆ కఠినత్వాన్ని, ఆ వేగాన్ని మా పాదాలకు ఎందుకు ఇవ్వలేకపోయావు? మా కాళ్లకు ఆ పటిష్ఠతా, పరుగెత్తే చంచలత్వమూ ఉండి ఉంటే, ఈ ముళ్ల అడవులలో మేము ఇంతగా గాయపడకుండా వేగంగా పారిపోయేవాళ్ళం కదా!"
No comments:
Post a Comment