Sunday, October 4, 2026

కలిమహిమ (33)

  ‘కలిమహిమ’ 


శ్లోకము 1

యవనైరవనిః క్రాన్తా హిన్దవో విన్ధ్యమావిశన్ |

బలినా వేదమార్గోऽయం కలినా కవలీకృతః || 1 ||

  • తాత్పర్యము:

    యవనులు భూమినంతా ఆక్రమించారు; హిందువులు వింధ్య పర్వతారణ్యాలలోకి పారిపోయారు. బలవంతుడైన కలిపురుషుడు ఈ వేదమార్గాన్ని సమూలంగా కబళించివేశాడు.

శ్లోకము 2

సీదన్తి చాగ్నిహోత్రాణి గురుపూజా ప్రణశ్యతి |

కుమార్యశ్చ ప్రసూయన్తే ప్రాప్తే కలియుగే సదా || 2 ||

  • తాత్పర్యము:

    కలియుగం ప్రవేశించగానే నిత్యం సాగాల్సిన అగ్నిహోత్రాలు క్షీణించిపోతున్నాయి, గురుపూజలు నశించిపోతున్నాయి; కన్యకలే సంతానాన్ని కనే దుస్థితి నిత్యమూ సంభవిస్తోంది.

శ్లోకము 3

పరాన్నేన ముఖం దగ్ధం హస్తౌ దగ్ధౌ ప్రతిగ్రహాత్ |

పరస్త్రీభిర్మనో దగ్ధం కుతః శాపః కలౌ యుగే || 3 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఇతరుల అన్నం తినడం వల్ల నోరు దగ్ధమైపోయింది; ఇతరుల నుంచి దానాలు తీసుకోవడం వల్ల చేతులు దగ్ధమయ్యాయి; పరస్త్రీలను కోరడం వల్ల మనస్సు దగ్ధమైపోయింది. అంతా భ్రష్టమైపోయిన ఈ కలియుగంలో తపోబలంతో శాపమిచ్చే శక్తి ఎవరికి ఉంటుంది?

శ్లోకము 4

రాక్షసాః కలిమాశ్రిత్య జాయన్తే బ్రహ్మయోనిషు |

బ్రాహ్మణానేవ బాధన్తే తత్రాపి శ్రోత్రియాన్కృశాన్ || 4 ||

  • తాత్పర్యము:

    కలియుగాన్ని ఆశ్రయించి రాక్షసులే బ్రాహ్మణ గర్భాలలో జన్మిస్తున్నారు. వారు బ్రాహ్మణులను, అందునా పేదరికంతో కృశించి ఉన్న శ్రోత్రియులను (వేదపరులను) మరింతగా వేధిస్తున్నారు.

శ్లోకము 5

కుశలాః శబ్దవార్తాయాం వృత్తిహీనాః సురాగిణః |

కలౌ వేదాన్తినో భాన్తి ఫాల్గునే బాలకా ఇవ || 5 ||

  • తాత్పర్యము:

    మాటల కూర్పులోను, వాదోపవాదాల్లోను నిపుణులు; కానీ సదాచార వృత్తి లేనివారు, తీవ్రమైన రాగద్వేషాలు గలవారు అయిన కలియుగపు వేదాంతులు—ఫాల్గుణ మాసపు హోలీ పండుగలో నానా రంగులు పూసుకుని తిరిగే బాలుర వలె కనిపిస్తారు.

శ్లోకము 6

వాగుచ్చారోత్సవం మాత్రే తత్క్రియాం కర్తుమక్షమాః |

కలౌ వేదాన్తినో భాన్తి ఫాల్గునే బాలకా ఇవ || 6 ||

  • తాత్పర్యము:

    గొప్ప మాటలు మాట్లాడే వేడుక తప్ప, ఆచరణకు వచ్చేసరికి ఏమీ చేయలేని అశక్తులైన కలికాలపు వేదాంతులు—ఫాల్గుణ మాసపు రంగుల ఆటలో తిరిగే పిల్లల మాదిరిగానే ప్రవర్తిస్తారు.

శ్లోకము 7

కృతే చ రేణుకా కృత్యా త్రేతాయాం జానకీ తథా |

ద్వాపరే ద్రౌపదీ కృత్యా కలౌ కృత్యా గృహే గృహే || 7 ||

  • తాత్పర్యము:

    కృతయుగంలో రేణుకాదేవి ఒక్కతే (వినాశకరమైన కోపానికి కారణమైన) కృత్యగా నిలిచింది; త్రేతాయుగంలో సీతాదేవి (రావణ సంహారానికి నిమిత్తమైన) కృత్య అయింది; ద్వాపరయుగంలో ద్రౌపది (కౌరవ నాశనానికి హేతువైన) కృత్య అయింది; కానీ ఈ కలియుగంలో మాత్రం ప్రతి ఇంట్లోనూ ఒక కృత్య (కలహకారిణి) ఉంటోంది.

శ్లోకము 8

మద్గమధ్యోత్పన్నాః కృతయుగధర్మానుసారిణః కిమితి |

ఇతి రోషాదివ కలినా పీడ్యన్తే సాధవో బలినా || 8 ||

  • తాత్పర్యము:

    "నా యుగంలో పుట్టి కూడా మీరు కృతయుగ ధర్మాలను పాటిస్తారా?" అనే రోషంతోనో అన్నట్లు, బలవంతుడైన ఆ కలిపురుషుడు సాధువులను, సజ్జనులను పట్టి పీడిస్తున్నాడు.

శ్లోకము 9

నాధీతేऽత్ర జనో యది కశ్చిదధీతే శతే సహస్రే వా |

దుస్తర్కేషు శ్రామ్యతి దూరీకురుతే శ్రుతిస్మృతిసుతర్కాన్ || 9 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఈ లోకంలో అసలు ఎవరూ చదువుకోరు. వందలోనో, వేయిలోనో ఎవరో ఒకరు చదివినా, వారు కుతర్కాల (వ్యర్థ వాదాల) కోసమే శ్రమిస్తారు. అంతేగాని శ్రుతులు (వేదాలు), స్మృతులు మరియు సత్తర్కాలను మాత్రం దూరం పెడతారు.

శ్లోకము 10

సీదన్తి సన్తో విలసన్త్యసన్తః పుత్రా మ్రియన్తే జనకశ్చిరాయుః |

పరేషు మైత్రీ స్వజనేషు వైరం పశ్యన్తు లోకాః కలికౌతుకాని || 10 ||

  • తాత్పర్యము:

    సజ్జనులు కష్టాలు పడుతున్నారు, దుర్మార్గులు సుఖభోగాలతో వర్ధిల్లుతున్నారు; కొడుకులు చిన్నవయసులోనే మరణిస్తున్నారు, తండ్రి మాత్రం చిరంజీవిగా బతుకుతున్నాడు; ఇతరులతో (పరాయివారితో) స్నేహం చేస్తూ, సొంత బంధువులతో శత్రుత్వం వహిస్తున్నారు. లోకులారా! కలియుగపు వింతలను చూడండి!

శ్లోకము 11

ఏతాదృశే కలియుగే౽పి శతేషు కశ్చిజ్జాతాదరో జగతి యః శ్రుతిమార్గ ఏవ |

యత్కించిదాచరతు పాత్రమసౌ స్తుతీనాం శ్లాఘ్యం మితామ్రమపి కిం న మరుస్థలే చేత్ || 11 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఇటువంటి కలియుగంలో కూడా వందమందిలో ఎవరో ఒకరు వేదమార్గం పట్ల గౌరవం కలిగి ఉంటారు. అలాంటివారు ఎంత స్వల్పంగా ఆచరించినా వారు ప్రశంసార్హులే. ఎందుకంటే, ఎడారి ప్రాంతంలో కొద్దిపాటి జలమైనా అత్యంత శ్రేష్ఠమైనది మరియు ప్రశంసనీయమైనది కాదా!

శ్లోకము 12

ఉపనయనవివాహావుత్సవైకప్రధానౌ కలివిభవత ఏషాం కాలభేదానభిజ్ఞాః |

విజహతి న కదాచిద్వేదపాఠైకయోగ్యే వయసి చ యవనానీవాచనాభ్యాసమేతే || 12 ||

  • తాత్పర్యము:

    కలియుగ ప్రభావం వల్ల జనులకు ఉపనయనము, వివాహము వంటి సంస్కారాలు కేవలం వేడుకలుగానే మిగిలిపోయాయి; వాటి నియమిత కాలాలు, ప్రాముఖ్యత వారికి తెలియడం లేదు. వేదాధ్యయనానికి తగిన వయస్సులో వేదం చదవడాన్ని విడిచిపెట్టి, పరభాషా (యవన భాషా) అభ్యాసాన్ని మాత్రం ఏనాడూ విడవరు.

శ్లోకము 13

న దేవే దేవత్వం కపటపటవస్తాపసజనాః జనో మిథ్యావాదీ విరలతరవృష్టిర్జలధరః |

ప్రసఙ్గో నీచానామవనిపతయో దుష్టమనసో జనా భ్రష్టా నష్టా అహహ కలికాలః ప్రభవతి || 13 ||

  • తాత్పర్యము:

    దేవుడియందు దైవభావన లేదు, తపస్వులు కపటంలో నేర్పరులయ్యారు, ప్రజలు అబద్ధాలు పలుకుతున్నారు, మేఘాలు వర్షాన్ని కురిపించడం చాలా అరుదైపోయింది, నీచులతోనే అందరికీ సాంగత్యం ఏర్పడుతోంది, రాజులు దుష్టబుద్ధి గలవారయ్యారు, ప్రజలంతా భ్రష్టులై నశించిపోతున్నారు. అయ్యో! కలికాలం ఎంతగా ప్రభావం చూపుతోందో కదా!

శ్లోకము 14

గతా గీతా నాశం క్వచిదపి పురాణం వ్యపగతం విలీనాః స్మృత్యర్థా నిగమనిచయో దూరమగమత్ |

ఇదానీం రైదాసప్రభృతివచనైర్మోక్షపదవీ తదేవం జానీమో కలియుగ తవైవైష మహిమా || 14 ||

  • తాత్పర్యము:

    భగవద్గీత ప్రాధాన్యత నశించింది, పురాణాలు ఎక్కడా కనిపించకుండా పోయాయి, స్మృతుల అర్థాలు లీనమైపోయాయి, సమస్త వేదరాశి దూరమైపోయింది. ఇప్పుడు కేవలం రైదాసు((సంత్ రవిదాస్) మొదలైనవారి వచనాలతోనే మోక్షం లభిస్తోంది. ఓ కలియుగమా! ఇదంతా నీ మహిమే అని తెలుసుకుంటున్నాము.

శ్లోకము 15

అపారైర్వ్యాపారైరహరిహ నయన్తోऽశనదశాస్వథ స్నాతాః సంధ్యాం విదధతి న జాతు స్వసమయే |

త్యజన్తో వా వృత్తిం ద్విజకులభవా గ్రామగణకీభవంతో హన్తామీ కథమపి చ జీవన్తి బహవః || 15 ||

  • తాత్పర్యము:

    లెక్కలేనన్ని లౌకిక వ్యాపారాలతో పగలంతా గడుపుతూ, భోజన సమయానికి స్నానం చేస్తూ, ఏనాడూ తగిన సమయంలో సంధ్యావందనం చేయరు. బ్రాహ్మణ కులంలో జన్మించినా తమ సాంప్రదాయ వృత్తిని విడిచిపెట్టి, ఊరి కరణాలుగా (గ్రామ లెక్కలు రాసేవారిగా) మారి, అయ్యో! అనేకమంది ఏదో ఒకవిధంగా పొట్టపోసుకుంటున్నారు.

శ్లోకము 16

కుక్షేః పూర్త్యై యవనవితతేర్భృత్యకృత్యాని కర్తుం విక్రీణీతే వపురపి నిజం వేతనైరేతదాస్తామ్ |

విప్రో భూత్వాప్యహహ గణనానైపుణైర్వఞ్చయిత్వా స్వర్ణస్తేయం రచయతి జనః స్వామినాం పోషకాణామ్ || 16 ||

  • తాత్పర్యము:

    పొట్టకూటి కోసం యవనుల దగ్గర సేవకవృత్తి చేయడానికి జీతానికి తన శరీరాన్నే అమ్ముకుంటున్నాడు, ఇదిలా ఉండగా— బ్రాహ్మణుడై ఉండి కూడా, అయ్యో! లెక్కలు రాయడంలో ఉన్న నేర్పుతో మోసం చేసి, తనను పోషించే యజమానుల బంగారాన్నే దొంగిలిస్తున్నాడు.

శ్లోకము 17

వేదవ్యాసః స నవ దశ యో వేద వేదాక్షరాణి శ్లోకం త్వేకం పరిపఠతి యః స స్వయం జీవ ఏవ |

ఆపస్తమ్బః స ఇహ కలయేత్సమ్యగౌపాసనం యః కష్టం శిష్టక్షతికృతి కలౌ కార్యం మృచ్ఛన్తి విద్యాః || 17 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఈ శ్లోకంలో కవి ప్రమాణాలు ఎంతగా దిగజారిపోయాయో మూడు ఉదాహరణలతో ఎత్తిచూపారు:

    • వేదవ్యాసుడు: వేదాలను విభజించి విస్తరించిన మహర్షి వేదవ్యాసుడు. కానీ కలియుగంలో కేవలం తొమ్మిది పది వేదాక్షరాలు పలకడం వచ్చినవాడినే జనం "ఆహా! సాక్షాత్తు వేదవ్యాసుడు" అని పొగిడేస్తున్నారు.

    • బృహస్పతి (జీవుడు): దేవగురువైన బృహస్పతి సర్వశాస్త్ర పారంగతుడు. కానీ ఇక్కడ ఒక్క శ్లోకం ముక్క చదవగలిగినవాడినే "సాక్షాత్తు బృహస్పతి" అని నెత్తిన పెట్టుకుంటున్నారు.

    • ఆపస్తంబ మహర్షి: శ్రౌత, గృహ్య, ధర్మ, శుల్బ సూత్రాలన్నింటినీ రచించి సంపూర్ణ వైదిక కర్మకాండను శాసించిన మహర్షి ఆపస్తంబుడు. కానీ కలికాలంలో గృహస్థు కనీస నిత్యకర్మ అయిన చిన్న ఔపాసనను కాస్త సరిగ్గా చేస్తే చాలు, అతడిని ఏకంగా "ఆపస్తంబ మహర్షి అంతటివాడు" అని పిలిచేస్తున్నారు!

    గృహస్థులందరూ తప్పనిసరిగా చేయాల్సిన ప్రాథమిక కర్మ ఔపాసన. అలాంటి సామాన్య కర్మను ఎవరైనా కాస్త పద్ధతిగా చేయగానే, సమాజం అతడిని ఆపస్తంబ మహర్షితో పోల్చి కొనియాడటం చూసి—విద్యా ప్రమాణాలు, సదాచారాలు ఎంత దారుణంగా పతనమయ్యాయో కవి పరిహాసంతో ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.

శ్లోకము 18

యే కాయస్థజనాశ్చ యే నృపసుతా యే చ ద్విజాః శస్త్రిణస్తే యత్నాదనుసృత్య నిర్దయతయా శుష్కాస్తురుష్కాధిపాన్ |

దేవాన్భూమిసురాంశ్చ పాన్తి కృతినస్తే చేన్ముధోదాసతే బ్రాహ్మణ్యాయ జలాఞ్జలిః కిల భువి ప్రాజ్ఞైః ప్రదేయో భవేత్ || 18 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఏ కాయస్థులు, రాజపుత్రులు, ఆయుధాలు ధరించిన బ్రాహ్మణులు ఉన్నారో—వారు ప్రయత్నపూర్వకంగా, నిర్దయులైన తురుష్క (యవన) పాలకులను ఎదిరించి దేవతలను, బ్రాహ్మణులను సమర్థవంతంగా రక్షిస్తున్నారు. ఒకవేళ ఆ సమర్థులే గనుక వ్యర్థంగా ఉదాసీనత వహిస్తే, ఇక ఈ భూమిపై బుద్ధిమంతులు బ్రాహ్మణ్యానికి శాశ్వతంగా జలాంజలి ఘటించాల్సి వస్తుంది.

శ్లోకము 19

ఆక్రాన్తాసు వసుంధరాసు యవనైరాసేతుహేమాచలం విద్రాణే క్షితిసృద్గణే వికరుణే నిద్రాతి నారాయణే |

నిర్విఘ్నప్రసరే కలావపి బలాన్నిష్కణ్టకం వైదికం పన్థానం కిల తత్ర తత్ర పరిపాత్యేకో హి లోకోత్తరః || 19 ||

  • తాత్పర్యము:

    సేతువు (కన్యాకుమారి) నుండి హిమాలయాల వరకు భూమినంతా యవనులు ఆక్రమించగా, రాజులంతా పారిపోగా, నారాయణుడు దయారహితుడై యోగనిద్రలో ఉండగా, కలియుగ ప్రభావం ఏ అడ్డంకీ లేకుండా విస్తరిస్తున్నప్పటికీ—తన శక్తితో వైదిక మార్గాన్ని ముళ్లరహితంగా (నిష్కంటకంగా) కాపాడేవాడు ఎక్కడో ఒకచోట ఒక్కడే లోకోత్తర పురుషుడై వెలుగొందుతాడు.

శ్లోకము 20

అజ్ఞానామవిరామలౌకికవచోభాజామమీషాం పునర్మన్త్రోచ్చారణ ఏవ పర్యవసితం మౌనవ్రతం కర్మసు |

గ్రామాయవ్యయలేఖనేన నయతాం కాలానశేషానహో పారమ్పర్యత ఈదృశామిహ నౄణాం బ్రాహ్మణ్యమన్యfeaturesాదృశమ్ || 20 ||

  • తాత్పర్యము:

    జ్ఞానం లేనివారై నిరంతరం లౌకిక మాటలు మాట్లాడే ఈ జనులకు, కర్మలు చేసే సమయంలో మంత్రాలు ఉచ్చరించాల్సిన చోట మాత్రమే మౌనవ్రతం పాటిస్తున్నారు! గ్రామ ఆదాయవ్యయాల (ఖర్చుల) లెక్కలు రాయడంతోనే సమస్త కాలాన్ని గడిపేసే ఇలాంటి వ్యక్తుల బ్రాహ్మణ్యము సంప్రదాయబద్ధంగా ఎంతో విపరీతంగా (విచిత్రంగా) మారిపోయింది!


శ్లోకము 21

యే ముష్ణన్తి నిశి ప్రవిశ్య భవనం యే వా బలాత్కాననం

నైతే స్వామిధనం హరన్తి నను తాన్నిన్దన్తి చోరా ఇతి |

సద్యో హన్త హరన్తి పోషకధనం సఖ్యా విపర్యస్య యే

కష్టం తానపి వఞ్చకానిహ పురస్కుర్వన్తి సర్వే జనాః || 21 ||

  • తాత్పర్యము:

    రాత్రివేళ ఇళ్లలోకి చొరబడి దొంగిలించేవారు లేదా అరణ్యాలలో బలవంతంగా దోచుకునేవారు తమను పోషించే యజమానుల ధనాన్ని అపహరించరు; అయినా లోకులు వారిని 'దొంగలు' అని నిందిస్తారు. కానీ స్నేహాన్ని నటిస్తూ, విశ్వాసఘాతుకం చేసి తమను పోషించేవారి ధనాన్ని తక్షణమే కాజేసే మోసగాళ్లను మాత్రం అయ్యో! ఈ లోకంలో జనులందరూ గౌరవించి ముందుపీఠిన కూర్చోబెడుతున్నారు.

శ్లోకము 22

సౌహార్దం శశశృఙ్గవత్సుజనతా వన్ధ్యాసుతస్పర్ధినీ

కిం బ్రూమో గుణినాం గుణగ్రహీలతా వ్యోమప్రసూనోపమా |

దృష్టిః శీలసుధాహలాహలమయీ రాజ్ఞాం సుధామణ్డలే

లోకే సంప్రతి యత్కలేః స జయతి త్వద్దృష్టిలీలారసః || 22 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఈ లోకంలో స్నేహభావం కుందేటికొమ్ము వలె అసంభవమైపోయింది; సజ్జనత్వం వంధ్యాపుత్రుడితో (గొడ్రాలి కొడుకుతో) పోటీపడుతోంది (అసలే లేదు); ఇక గుణవంతుల గుణాలను గ్రహించే గుణం ఆకాశపువ్వు వంటిదయింది. రాజుల ప్రాసాదాలలో సదాచారమనే అమృతాన్ని హరించే హాలాహలం వంటి చూపులు వ్యాపించాయి. ఓ కలిపురుషుడా! నేటి లోకంలో అంతటా వ్యాపించిన నీ కటాక్ష లీలావిలాసమే జయభేరి మోగిస్తోంది!

శ్లోకము 23

నిర్వీర్యా పృథివీ నిరౌషధిరసా నీచా మహత్త్వం గతా

భూపాలా నిజకర్మధర్మరహితా విప్రాః కుమార్గే రతాః |

భార్యా భర్తృవిరోధినీ పరరతా పుత్రాః పితుర్ద్వేషిణో

హా కష్టం ఖలు వర్తతే కలియుగే ధన్యా నరా యే మృతాః || 23 ||

  • తాత్పర్యము:

    భూమి సారం కోల్పోయింది, ఓషధులు రసహీనమయ్యాయి, అధములు గొప్ప స్థానాలను పొందారు, రాజులు తమ కర్తవ్య ధర్మాలను విస్మరించారు, బ్రాహ్మణులు కుమార్గంలో పడ్డారు, భార్య భర్తను ఎదిరించి పరపురుషులపై ఆసక్తి చూపుతోంది, కుమారులు తండ్రిని ద్వేషిస్తున్నారు. అయ్యో! ఈ కలియుగంలో బ్రతకడం మహా కష్టంగా మారింది; ఎవరైతే ఈ కలికాలం రాకముందే మరణించారో ఆ పుణ్యాత్ములే నిజంగా ధన్యులు!

శ్లోకము 24

దూరాదర్థినమాకలయ్య భజతే సద్యో విరూపాక్షతాం

సఙ్గే కిం చ విరోచనత్వమథ సంస్థానే నృసింహాకృతిమ్ |

పాణ్డిత్యోక్తిషు వక్రతుణ్డరచనాం దానే త్వపర్ణాత్మతాం

ఏకః పఞ్చసురాత్మకః ప్రభురహో భాగ్యైః కలౌ లభ్యతే || 24 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఈ శ్లోకంలో కవి చూపించిన చమత్కారం పంచాయతన దేవతల రూపకల్పన (శివ, సూర్య, విష్ణు/నృసింహ, గణపతి, పార్వతి) మరియు శ్లేషాలంకారం. ఒక లుబ్ధుడైన (పిసినారి) ప్రభువును భక్తులు పూజించే పంచదేవతా స్వరూపుడిగా చిత్రిస్తూ చేసిన అద్భుతమైన విమర్శ ఇది.

    ప్రతి దేవతకు కవి జోడించిన రెండేసి అర్థాలు (శ్లేష):

    • విరూపాక్షత (శివుడు):

      • దైవార్థం: శివుడికి మూడు కళ్ళు, విలక్షణమైన నేత్రాలు ఉన్నందున ‘విరూపాక్షుడు’.

      • లౌకికార్థం: దూరం నుంచే యాచకుడు రావడం చూడగానే, వాడికి తన చూపు తగలకుండా కళ్ళు వంకరగా తిప్పుకుంటాడు (కన్నెర్రజేయడం/ముఖం తిప్పడం).

    • విరోచనత్వం (సూర్యుడు):

      • దైవార్థం: తేజస్సుతో ప్రకాశించేవాడు సూర్యుడు (విరోచనుడు).

      • లౌకికార్థం: విగతా రుచిః (ఆసక్తి కోల్పోవడం / కాంతిహీనుడై ముఖం మాడ్చుకోవడం). యాచకుడు దగ్గరికి రాగానే ముఖంలో ఉన్న కళ పోయి నిస్తేజుడైపోతాడు.

    • నృసింహాకృతి (విష్ణువు/నారసింహుడు):

      • దైవార్థం: విష్ణువు యొక్క భయంకరమైన నరసింహావతారం.

      • లౌకికార్థం: ఆసనంపై కూర్చునే సరికి ఎదుటివారిని భయపెట్టేలా కోరమీసాలు దువ్వుతూ, క్రూరమైన నరసింహుడిలా భీకర ముఖం పెడతాడు.

    • వక్రతుండరచన (గణపతి):

      • దైవార్థం: వక్రమైన తొండం కలవాడు గణపతి (వక్రతుండుడు).

      • లౌకికార్థం: పండితులు వచ్చి శాస్త్ర చర్చలు లేదా కవితలు చదువుతుంటే, ఏమీ అర్థం కాక లేదా మెచ్చుకోవడం ఇష్టం లేక ‘వక్రం తుండం’ (నోరు/ముఖం వంకరగా) పెడతాడు.

    • అపర్ణాత్మత (పార్వతి):

      • దైవార్థం: తపస్సులో రాలిన చెట్టు ఆకును కూడా తినకుండా శరీరాన్ని శుష్కింపజేసుకున్న తల్లి ‘అపర్ణ’ (పార్వతీదేవి).

      • లౌకికార్థం: 'న విద్యన్తే పర్ణాని' – చేతిలో ఒక్క ఆకు (పైసా/దమ్మిడీ) కూడా లేనట్లుగా, "నా దగ్గర ఏమీ లేదు, నేనే దరిద్రుడిని" అని అపర దరిద్రుడిలా నటిస్తాడు.

    పైకి చూడటానికి "ఇంతటి పంచదేవతా స్వరూపుడైన రాజు మనకు దొరకడం ఎంతో పుణ్యం" అని స్తుతిస్తున్నట్లు కనిపిస్తున్నా, లోపల మాత్రం యాచకులకు ఏమీ ఇవ్వని లోభియైన పాలకుడి నైజాన్ని కవి నవ్వుపుట్టించే వ్యంగ్యంతో ఎండగట్టారు. సంస్కృత సుభాషితాలలో వచ్చే వ్యాజస్తుతికి (పైకి పొగడ్త, లోపల నింద) ఇది ఒక అద్భుతమైన నిదర్శనం.

శ్లోకము 25

ధర్మః ప్రవ్రజితస్తపః ప్రచలితం సత్యం చ దూరే గతం

పృథ్వీ మన్దఫలా నరాః కపటినశ్చిత్తం చ శాఠ్యోర్జితమ్ |

రాజానోऽర్థపరా న రక్షణపరాః పుత్రాః పితుర్ద్వేషిణః

సాధుః సీదతి దుర్జనః ప్రభవతి ప్రాప్తే కలౌ దుర్యుగే || 25 ||

  • తాత్పర్యము:

    ధర్మం దేశం విడిచి వెళ్లిపోయింది, తపస్సు చలించిపోయింది, సత్యం ఎంతో దూరం వెళ్లిపోయింది, భూమి తక్కువ పంటనిస్తోంది, మనుషులు కపటులయ్యారు, వారి మనస్సులు కుటిలత్వంతో నిండిపోయాయి; రాజులు ధనార్జన మీదే దృష్టి పెట్టారు తప్ప ప్రజా రక్షణను పట్టించుకోరు; కుమారులు తండ్రిపై ద్వేషం పెంచుకున్నారు. ఈ దుష్ట కలియుగం ప్రవేశించగానే సజ్జనుడు నశిస్తున్నాడు, దుర్జనుడు రాజ్యమేలుతున్నాడు.

శ్లోకము 26

సన్తః క్వాపి న సన్తి సన్తి యది వా దుఃఖేన జీవన్తి తే

విద్వాంసోऽపి న సన్తి సన్తి యది వా మాత్సర్యయుక్తాశ్చ తే |

రాజానోऽపి న సన్తి సన్తి యది వా లోభాద్ధనగ్రాహిణో

దాతారోऽపి న సన్తి సన్తి యది వా సేవానుకూలాః కలౌ || 26 ||

  • తాత్పర్యము:

    కలికాలంలో సత్పురుషులు ఎక్కడా లేరు, ఒకవేళ ఉన్నా వారు దుఃఖంతో కాలం వెళ్లదీస్తున్నారు; నిజమైన విద్వాంసులు లేరు, ఉన్నా వారు అసూయాద్వేషాలతో నిండి ఉన్నారు; ఉత్తమ రాజులు లేరు, ఉన్నా వారు దురాశతో ప్రజల ధనాన్ని లాక్కునేవారే; ఇక దాతలు కూడా లేరు, ఒకవేళ ఉన్నా వారు తమకు సేవలు చేయించుకోవడానికే అనుకూలంగా దానం చేస్తున్నారు.

శ్లోకము 27

హర్మ్యస్థానమధర్మకర్మవితతేర్దుర్మానహేమాసనం

శాస్త్రస్తోమలలాటభూలిపిలయః శాన్తిః సవానామపి |

సర్వామ్నాయవచఃసమాపనదినం సంస్థా సదర్చావిధేః

అర్థాశాజనిభూరభూదిహ మహానర్థావహోऽయం కలిః || 27 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఈ కలికాలం అధర్మ కార్యాల సమూహానికి నివాస భవనంగా మారింది; గర్వానికి బంగారు సింహాసనమైంది; శాస్త్ర సముదాయపు నుదుటిరాతలను చెరిపివేసింది; యజ్ఞయాగాదులను ముగించివేసింది; సమస్త వేద వాక్యాలకు సమాప్తి పలికింది; ఉత్తమ పూజా విధానాలకు అంత్యక్రియలు చేసింది; దురాశలన్నింటికీ జన్మభూమియై సమస్త అనర్థాలను మోసుకొస్తోంది.

శ్లోకము 28

ప్రాతర్హన్త కృతాప్లవోऽపి రజకస్పృష్ఠాఞ్జడో రాసభై-

రూఢాన్ధారయతే పటాననుదినం ధృత్వా బహిర్గచ్ఛతి |

గత్వా మ్లేచ్ఛముఖాశుచీన్స్పృశతి చ స్పృష్ట్వాపి న స్నాత్యహో

న స్నాతోऽప్యథ భుఙ్క్త ఏవ చపలో భుక్త్వాపి న వ్రీడతి || 28 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఉదయాన్నే స్నానం చేసినప్పటికీ, చాకలివాడు ముట్టుకున్నవి మరియు గాడిదలపై మోయబడిన అశుద్ధ వస్త్రాలను బుద్ధిహీనుడై నిత్యం ధరించి బయటకు వెళ్తాడు; బయటకు వెళ్లి మ్లేచ్ఛులు మొదలైన అశుద్ధులను తాకుతాడు; అలా తాకినా మళ్లీ స్నానం చేయడు; స్నానం చేయకుండానే చపలబుద్ధితో భోజనం చేసేస్తాడు; అంతటితో ఆగక అలా తిన్నందుకు ఏమాత్రం సిగ్గుపడడు కూడా!

శ్లోకము 29

శస్త్రైర్జీవతి శాస్త్రముజ్ఝతి పరం శూద్రాదృతైరమ్బుభిః

స్నాత్వాచామతి దేవతాః స్నపయతి స్వైరం పచత్యోదనమ్ |

ఉచ్ఛిష్టాన్న బిభేతి యాతి యవనైరుచ్చావచైః సఙ్గతిం

మాతఙ్గాన్నికటం గతానగణయన్మార్గాన్ముహుర్గాహతే || 29 ||

  • తాత్పర్యము:

    శాస్త్రాన్ని విడిచి ఆయుధాలతో జీవిస్తాడు; శూద్రులు తెచ్చిన నీటితోనే స్నానం చేసి ఆచమనం చేస్తాడు, దేవతలకు అభిషేకం చేస్తాడు, యథేచ్ఛగా వంట చేసుకుంటాడు; ఎంగిలి అన్నానికి భయపడడు; రకరకాల యవనులతో సాంగత్యం చేస్తాడు; చండాలురు సమీపానికి వచ్చినా ఏమాత్రం లెక్కచేయకుండా మార్గాల్లో పదే పదే తిరుగుతాడు.

శ్లోకము 30

నీచైర్దుర్యవనైః శునీభిరపి వా నిఃశఙ్కమాలోకితం

భుఙ్క్తే పఙ్క్తివిదూషకైః సహ నరైరజ్ఞాతవేదాక్షరైః |

మద్యాస్వాదనమత్తచిత్తజనతామోహాయ భీహానితః

కర్మాణ్యారభతే శ్రుతిస్మృతివచోదూరప్రసారాణ్యహో || 30 ||

  • తాత్పర్యము:

    నీచులచేత, దుష్ట యవనులచేత, కుక్కలచేత చూడబడిన ఆహారాన్ని నిస్సంకోచంగా తింటాడు; వేదాక్షరాలు తెలియనివారితో, పంక్తి కలుషితం చేసేవారితో కలిసి భోజనం చేస్తాడు; మద్యపానంతో మత్తెక్కిన జనులను మెప్పించడానికి భయం లేకుండా, వేదస్మృతులకు ఏమాత్రం పొంతనలేని నిరర్థక కర్మలను ఆరంభిస్తాడు.

శ్లోకము 31

విద్వత్తా వసుధాతలే విగలితా పాణ్డిత్యధర్మో గతః

శ్రోతౄణాం హృదయేష్వబుద్ధిరధికా జ్ఞానం గతం చారణే |

గాథాగీతవినోదవాక్యరచనాయుక్త్యా జగద్రఞ్జితం

జ్యోతిర్వైద్యకశాస్త్రసారమఖిలం క్షుద్రేషు జాతం కలౌ || 31 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఈ భూమిపై నిజమైన విద్వత్తు నశించింది; పాండిత్య ధర్మం అంతరించింది; వినేవారి హృదయాలలో అజ్ఞానం పెరిగిపోయింది; పండితుల జ్ఞానం కేవలం పొగడ్తలు పాడేవారి (చారణుల) స్థాయికి దిగజారింది; కథలు, పాటలు, వినోదపు మాటల నేర్పుతో లోకాన్ని రంజింపజేస్తున్నారు; జ్యోతిష్య, ఆయుర్వేద శాస్త్రాల రహస్యాలన్నీ కలియుగంలో క్షుద్రుల (నీచుల) చేతుల్లోకి వెళ్లిపోయాయి.

శ్లోకము 32

ధిక్త్వాం రే కలికాల యాహి విలయం కేయం విపర్యస్తతా

హా కష్టం శ్రుతిశాలినాం వ్యవహృతిర్మ్లేచ్ఛోచితా దృశ్యతే |

ఏకైర్వాఙ్మయదేవతా భగవతీ విక్రేతుమానీయతే

నిశ్శఙ్కైరపరైః పరీక్షావిధౌ సర్వాఙ్గముద్ఘాట్యతే || 32 ||

  • తాత్పర్యము:

    ఛీ! ఓ కలికాలమా, నీకు ధిక్కారము! నీవు నశించిపో! ఏమిటీ తలకిందులైన పరిస్థితి! వేదవిదులైన బ్రాహ్మణుల ప్రవర్తన కూడా మ్లేచ్ఛులకు తగినట్లుగా కనిపిస్తోంది. కొందరు భగవతీ సరస్వతీదేవిని అమ్ముకోవడానికి బజారుకు తెస్తుంటే, మరికొందరు నిర్భయంగా పరీక్షల నెపంతో ఆమె సమస్త అంగాలను వివస్త్రను చేస్తున్నారు (విద్యను బజారు సరుకుగా మార్చేశారు).

శ్లోకము 33

కన్యాం కామప్యుదూహ్య ప్రవిజహదుదయద్యౌవనామజ్ఞ ఏనాం

ద్రవ్యాశాపారకృష్టో భ్రమతి చిరతరం హన్త దేశాన్తరేషు |

అన్యోన్యాశ్లేషవాఞ్ఛా విగలితవయసోరాత్తమాలిన్యమత్యోః

దమ్పత్యోర్వ్యాకృత వై హతవిధిరుభయోర్లోకయోః శోకయోగమ్ || 33 ||

  • తాత్పర్యము:

    యుక్తవయస్సులో ఉన్న ఒక కన్యను వివాహం చేసుకుని, ధనాశ అనే పాశంతో లాగబడినవాడై ఆ అమాయకురాలిని విడిచిపెట్టి దేశాంతరాల్లో దీర్ఘకాలం తిరుగుతాడు; ఒకరినొకరు కౌగిలించుకోవాలనే కోరిక తీరకుండానే వయస్సు మీరిపోగా, మనస్సులలో మాలిన్యం పేరుకుపోయిన ఆ దంపతులకు దౌర్భాగ్యుడైన బ్రహ్మదేవుడు ఇహపర లోకాల్లో తీరని శోకాన్ని మిగిల్చాడు.

No comments:

Post a Comment

అరిపలాయనమ్, ప్రతాపవర్ణనమ్, కీర్తివర్ణనమ్

  అరిపలాయనమ్ శ్లోకము 1 సాలకాననయుక్తాపి సాలకాననవర్జితా | హారావరుద్ధకణ్ఠాపి విహారారివధూస్తవ || 1 || విశేషాలు (విరోధాభాస & శ్లేషాలంకారము): ...