Tuesday, August 4, 2026

08. త్రి మూర్తుల మంగళాచరణ శ్లోకాలు( 4)

 సుభాషితరత్నభాండాగారములోని మంగళాచరణ ప్రకరణంలో ఉన్న త్రిమూర్తుల మంగళాచరణ శ్లోకాలకు  తాత్పర్యాలు

శ్లోకము 1:

నమస్త్రిమూర్తయే తుభ్యం ప్రాక్సృష్టేః కేవలాత్మనే ।

గుణత్రయవిభాగాయ పశ్చాద్భేదముపేయుషే ॥ ౧ ॥

తాత్పర్యం:

సృష్టికి పూర్వము అద్వితీయమైన కేవలాత్మ రూపంలో ఉండి, ఆ తర్వాత గుణత్రయ (సత్త్వ, రజస్, తమో) విభాగాల చేత త్రిమూర్తులుగా (బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులుగా) రూపాలను పొందిన ఓ త్రిమూర్తి రూపా! నీకు నమస్కారము.

శ్లోకము 2:

నమో విశ్వసృజే పూర్వం విశ్వం తదను బిభ్రతే ।

అథ విశ్వస్య సంహర్త్రే తుభ్యం త్రేధాస్థితాత్మనే ॥ ౨ ॥

తాత్పర్యం:

మొదట ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించి, ఆ పిమ్మట దానిని పోషించి, ఆ తర్వాత ఈ విశ్వాన్ని ఉపసంహరించే (లయం చేసే) మూడు రూపాలలో నిలిచి ఉన్న ఓ పరమాత్మ! నీకు నమస్కారము.

శ్లోకము 3:

రజోజుషే జన్మని సత్త్వవృత్తయే స్థితౌ ప్రజానాం ప్రలయే తమఃస్పృశే ।

అజాయ సర్గస్థితినాశహేతవే త్రయీమయాయ త్రిగుణాత్మనే నమః ॥ ౩ ॥

తాత్పర్యం:

సృష్టి సమయంలో రజోగుణాన్ని, స్థితి (పరిపాలన) సమయంలో సత్త్వగుణాన్ని, ప్రళయ సమయంలో తమోగుణాన్ని ఆశ్రయించేవాడును; పుట్టుక లేనివాడు (అజుడు); సృష్టి, స్థితి, లయలకు కారణభూతుడు; వేదస్వరూపుడు మరియు త్రిగుణాత్మకుడు అయిన పరమేశ్వరునికి నమస్కారము.

శ్లోకము 4:

శ్యామశ్వేతారుణాంగా జలధరణిధరోత్ఫుల్లపఙ్కేరుహస్థాః

సోమాసావిత్ర్యుపేతాః రథచరణపినాకోగ్రహుంకారశస్త్రాః ।

దేవా ద్విత్ర్యష్టనేత్రా జగదవనసముచ్ఛేదనోత్పత్తిదక్షాః

ప్రీతా వః పాన్తు నిత్యం హరిహరవిధయస్తార్క్ష్యగోహంసపత్రాః ॥ ౪ ॥


తాత్పర్యం:

నల్లని, తెల్లని మరియు ఎర్రని శరీర వర్ణాలు కలిగినవారు; సముద్రము (క్షీరసాగరము), పర్వతము (కైలాసము) మరియు వికసించిన పద్మములను నివాసాలుగా కలిగినవారు; లక్ష్మి, పార్వతి మరియు సరస్వతులతో కూడియున్నవారు; సుదర్శన చక్రము, పినాక ధనుస్సు మరియు తీవ్రమైన హుంకారములను ఆయుధాలుగా ధరించినవారు; రెండు, మూడు మరియు ఎనిమిది కన్నులు కలిగినవారు; లోకాల రక్షణ, నాశనం మరియు సృష్టి కార్యములలో సమర్థులైనవారు; గరుత్మంతుడు, వృషభము (ఎద్దు) మరియు హంసలను వాహనాలుగా కలిగినవారైన శ్రీహరి, హరుడు (శివుడు), విధి (బ్రహ్మ) అనే త్రిమూర్తులు సంతసించినవారై మిమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ కాపాడుగాక!



No comments:

Post a Comment

అరిపలాయనమ్, ప్రతాపవర్ణనమ్, కీర్తివర్ణనమ్

  అరిపలాయనమ్ శ్లోకము 1 సాలకాననయుక్తాపి సాలకాననవర్జితా | హారావరుద్ధకణ్ఠాపి విహారారివధూస్తవ || 1 || విశేషాలు (విరోధాభాస & శ్లేషాలంకారము): ...