'సుభాషిత రత్న భాండాగారము' (మంగళాచరణము - సరస్వతి ప్రార్థన) లోని శ్లోకాలు తాత్పర్యములతో
శ్లోకము 1
ధాతుశ్చతుర్ముఖీకణ్ఠశృఙ్గాటకవిహారిణీమ్ ।
నిత్యం ప్రగల్భవాచాలాముపతిష్ఠే సరస్వతీమ్ ॥ ౧ ॥
తాత్పర్యము:
బ్రహ్మదేవుని నాల్గు ముఖాలనే చతుర్ముఖ వీధులలో (నాలుగు రోడ్ల కూడలిలో) విహరించేది, ఎల్లప్పుడూ సత్యమైన మరియు గొప్పదైన వాక్కును అనుగ్రహించేది అయిన సరస్వతీ దేవిని నేను ఉపాసిస్తున్నాను/నమస్కరిస్తున్నాను.
శ్లోకము 2
సూక్ష్మాయ శుచయే తస్మై నమో వాక్తత్త్వతన్తవే ।
విచిత్రో యస్య విన్యాసో విధాతి జగత్పటమ్ ॥ ౨ ॥
తాత్పర్యము:
ఏ సూక్ష్మమైన, నిర్మలమైన 'వాక్' (వాక్కు/మాట) అనే దారముల చిత్రమైన అల్లిక ఈ సమస్త ప్రపంచమనే వస్త్రాన్ని నిర్మిస్తున్నదో, ఆ వాగ్దేవతా తత్వానికి నా నమస్కారాలు.
శ్లోకము 3
తద్దివ్యమవ్యయం ధామ సారస్వతముపాస్మహే ।
యత్ప్రసాదాత్ప్రలీయన్తే మోహాంధతమసచ్ఛటాః ॥ ౩ ॥
తాత్పర్యము:
ఏ దేవి యొక్క అనుగ్రహము చేత అజ్ఞానమనే గాఢాంధకార సమూహాలు నశిస్తాయో, అట్టి దివ్యమైనది, నాశనము లేనిది అయిన సరస్వతీ తేజస్సును (సరస్వతీ రూపాన్ని) మేము ఉపాసిస్తున్నాము.
శ్లోకము 4
పాతు వో నికషగ్రావా మతిహేమ్నః సరస్వతీ ।
ప్రాజ్ఞేతరపరిచ్ఛేదం వచసేవ కరోతి యా ॥ ౪ ॥
తాత్పర్యము:
ఏ సరస్వతీ దేవి తన వాక్కు చేతనే పండితులకు, పామరులకు (జ్ఞానులకు, అజ్ఞానులకు) గల వ్యత్యాసాన్ని స్పష్టంగా నిరూపిస్తుందో — అనగా బంగారాన్ని పరీక్షించే కసవు రాయి (కసౌటీ) వలె, మనుషుల 'బుద్ధి' అనే బంగారానికి పరీక్షా రాయిగా నిలిచే ఆ సరస్వతీ దేవి మిమ్మల్ని సర్వదా కాపాడుగాక!
శ్లోకము 5
శారదా శారదాంభోజవదనా వదనాంబుజే ।
సర్వదా సర్వదాస్మాకం సన్నిధిం సన్నిధిం క్రియాత్ ॥ ౫ ॥
తాత్పర్యము:
శరదృతువులోని కలువ లేదా తామర పువ్వు వంటి కాంతివంతమైన ముఖము కలిగిన ఆ శారదా దేవి, సదా శుభాలను ప్రసాదిస్తూ, మన ముఖ పద్మములలో (నోటియందు) ఎల్లప్పుడూ నివసించుగాక!
శ్లోకము 6
కరామలకసదృశమఖిలభువనతలం యత్ప్రసాదతః కవయః ।
పశ్యంతి సూక్ష్మమతయః సా జయతి సరస్వతీ దేవీ ॥ ౬ ॥
తాత్పర్యము:
ఏ వాగ్దేవి యొక్క అనుగ్రహం చేత సూక్ష్మ బుద్ధి కలిగిన కవులు సమస్త విశ్వాన్ని/భువనమంతటినీ అరచేతిలోని ఉసిరికాయవలె అత్యంత స్పష్టంగా దర్శించగలుగుతారో, అట్టి సరస్వతీ దేవి సర్వోత్కృష్టంగా జయించుగాక!
శ్లోకము 7
శరణం కరవాణి శర్మదే తే చరణం వాణి చరాచరోపజీవ్యమ్ ।
కరుణామసృణైః కటాక్షపాతైః కురు మామంబ కృతార్థసార్థవాహమ్ ॥ ౭ ॥
తాత్పర్యము:
ఓ వాగ్దేవీ! సుఖాలను అనుగ్రహించేది, చరాచర జగత్తు అంతటికీ జీవనాధారమైనది అయిన నీ చరణ కమలాలను నేను శరణు వేడుతున్నాను. అమ్మలగన్న అమ్మా! దయతో కూడిన నీ కరుణా కటాక్ష వీక్షణములతో నన్ను సమస్త శ్రేయస్సులు పొందిన కృతార్థునిగా చేయి.
శ్లోకము 8
ఆశాసు రాశీభవదంగవల్లీభాసైవ దాసీకృతదుగ్ధసింధుమ్ ।
మందస్మితైర్నిందితశారదేందుం వందేऽరవిందాసనసుందరి త్వామ్ ॥ ౮ ॥
తాత్పర్యము:
దిక్కులన్నిటా వ్యాపించే నీ దివ్యదేహ కాంతితో పాలసముద్రాన్ని సహితం తన దాసిగా చేసుకున్నట్టి, మందహాసము చేత శరత్కాల చంద్రుని వర్ణకాంతిని సహితం తిరస్కరించే అత్యంత సౌందర్యవంతురాలైన ఓ కమలాసన సరస్వతీ దేవీ! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
శ్లోకము 9
వాచామి వాచస్పతిమత్సరేణ మారాణి లబ్ధుం గ్రహమండలీవ ।
ముక్తాక్షసూత్రత్వముపైతి యస్యాః సా సప్రసాదాస్తు సరస్వతీ వః ॥ ౯ ॥
తాత్పర్యము:
దేవగురువైన బృహస్పతిపై ఉన్న పోటీ/ఈర్ష్యతో, ఆయన మాటలను మించిపోవడానికి కావలసిన శక్తిని పొందేందుకు నవగ్రహ సమూహాలేమో అన్నట్లుగా ఏ దేవి చేతిలోని 'ముత్యాల జపమాల' వెలుగుతుందో, అట్టి సరస్వతీ దేవి మీపై సదా ప్రసన్నురాలై ఉండుగాక!
శ్లోకము 10
జ్యోతిస్తమోభిరమలోచనగోచరం తజ్జిహ్వాగ్రరంగనటనప్రచురం మధునః ప్రవాహమ్ ।
దూరేఽథ వా పులకబంధి పరం ప్రపద్యే సారస్వతం కిమపి కామదుఘం రహస్యమ్ ॥ ౧౦ ॥
తాత్పర్యము:
అజ్ఞానమనే అంధకారాన్ని పోగొట్టి దివ్యజ్యోతిలా వెలిగేది, భక్తుల నాలుక అనే అరంగేట్రంపై నాట్యమాడుతూ తేనె ప్రవాహం వంటి మధుర వాక్కులను కురిపించేది, కోరిన కోరికలన్నీ ఈడేర్చే కామధేనువు వంటి అద్భుతమైన సారస్వత (జ్ఞాన) రహస్య తేజస్సును నేను శరణు వేడుతున్నాను.
శ్లోకము 11
తవ కరకమలస్థా స్ఫాటికీ అక్షమాలా నఖకిరణవిభిన్నా దాడిమీబీజబుద్ధ్యా ।
ప్రతికలమనుకర్షన్ యేన కీరో నిషిద్ధః స భవతు మమ ముక్త్యై వాణి తే మందహాసః ॥ ౧౧ ॥
తాత్పర్యము:
ఓ వాగ్దేవీ! నీ కరకమలమున ఉన్న స్పటిక జపమాలలోని పూసలు నీ గోళ్ల కాంతి పడి ఎర్రగా ప్రకాశిస్తుంటే, వాటిని దానిమ్మ గింజలనుకొని ఒక చిలుక (కీరము) కొరకబోయింది. అది చూసి నీవు వారించినప్పుడు నీ పెదవులపై వెలిసిన ఆ దివ్య మందహాసము నాకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించుగాక!
శ్లోకము 12
తమోగుణవినాశినీ సకలకాలముద్ద్యోతినీ
ధరాతలవిహారిణీ ఖడసమాజవిద్వేషిణీ ।
కలానిధిసహాయినీ లసదలోలసౌదామినీ
మదంతరవలంబినీ భవతు కాపి కాదంబినీ ॥ ౧౨ ॥
తాత్పర్యము:
తమోగుణాన్ని/అజ్ఞానాన్ని నశింపజేసేది, సర్వకాలాలా వెలుగులను పంచేది, భూమండలంపై విహరించేది, దుష్టుల సమూహాన్ని నిరోధించేది, కళలకు నిలయమైన చంద్రునికి తోడై ఉండేది, నిలకడగా వెలిగే దివ్య మెరుపుతీగ వంటిది అయిన ఆ అనిర్వచనీయమైన 'సారస్వత మబ్బుల మాల' (సరస్వతీ దేవి యొక్క దివ్య స్వరూపం) నా అంతరంగంలో సదా నివసించుగాక!
శ్లోకము 13
యా కుందేందుతుషారహారధవలా యా శుభ్రవస్త్రావృతా
యా వీణావరదండమండితకరా యా శ్వేతపద్మాసనా ।
యా బ్రహ్మాచ్యుతశంకరప్రభృతిభిర్దేవైః సదా పూజితా
సా మాం పాతు సరస్వతీ భగవతీ నిఃశేషజాడ్యాపహా ॥ ౧౩ ॥
తాత్పర్యము:
మొల్లపువ్వులు, చంద్రుడు, మంచు బిందువులు, ముత్యాల హారము వలె తెల్లని కాంతితో ప్రకాశించేది; నిర్మలమైన తెల్లని వస్త్రాలను ధరించినది; శ్రేష్ఠమైన వీణాదండాన్ని ధరించిన చేతులు కలిగినది; తెల్లని తామర పువ్వుపై ఆసీనురాలైనది; బ్రహ్మ, విష్ణువు, మహేశ్వరుడు మొదలైన దేవతలచే సదా పూజింపబడేది; అజ్ఞానమనే మందబుద్ధితనాన్ని సమూలంగా నశింపజేసేది అయిన ఆ సరస్వతీ భగవతి నన్ను నిరంతరం కాపాడుగాక!
వాగీశ్వరి నమస్తే2స్తు
ReplyDeleteవీణానాద వినోదిని।
శ్వేతవర్ణప్రభాపూర్ణే
తనోతు నః స్థిరం శుభమ్।।